Debaty sejmoweII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie ustaw i aktów wykonawczych regulujących zagadnienia ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych

   Szanowny Panie Pośle! Z upoważnienia prezesa Rady Ministrów uprzejmie odpowiadam panu posłowi na pytania postawione w interpelacji.    1. Czy występuje obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego u osób wykonujących pracę na podstawie umowy o dzieło lub umowy zlecenia albo prowadzących działalność gospodarczą, jeżeli z tytułu tych umów albo działalności osoby te:    a) nie są objęte obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, ponieważ podlegają obowiązkowi ubezpieczenia społecznego ze stosunku pracy,    b) podlegają ubezpieczeniu społecznemu na zasadzie dobrowolności?    Ustawa z dnia 7 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (DzU nr 28, poz. 153 ze zm.) określa w art. 8 osoby podlegające ubezpieczeniu zdrowotnemu. Są to m.in. osoby, które podlegają ubezpieczeniu społecznemu i są jednocześnie osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi. Do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne osób ww. stosuje się przepisy określające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe - art. 21 (z zastrzeżeniem przepisów 2b, 2c i 3a). Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 6 ust. 1 pkt 4, ust. 4 i 5) obejmuje omawianą grupę osób ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym, jeżeli z osobami takimi zostały zawarte przez jednego zleceniodawcę umowy na czas dłuższy niż 14 dni.    Jeżeli osoby są uczniami szkół ponadpodstawowych lub studentami, do ukończenia 26 lat nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu, czyli nie ma miejsca naliczenie składki na ubezpieczenie zdrowotne.    Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu podlegają również zleceniobiorca i osoby z nim współpracujące, wykonujące na rzecz jednego zleceniodawcy pracę na podstawie omawianego rodzaju umów krótszych niż 15 dni, jeżeli łączny okres, na który umowy zostały zawarte, wynosi co najmniej 15 dni, a przerwy pomiędzy tymi umowami są krótsze niż 60 dni.    W takim razie zleceniodawcy, będący płatnikami, zgłaszający na podstawie art. 16 ustawy o puz omawianą grupę zleceniobiorców do ubezpieczenia zdrowotnego, czynią to, po pierwsze, w odniesieniu do zleceniobiorców objętych obowiązkiem ubezpieczenia społecznego.    Po drugie, jeżeli ubezpieczony na podstawie ustawy o puz uzyskuje przychody z więcej niż jednego źródła, a więc uzyskuje przychody z umowy o pracę, umowy o pracę nakładczą, umowy zlecenia, umowy agencyjnej itp., to zgodnie z art. 22 ustawy o puz składka będzie opłacana od wszystkich tych przychodów, dla których ustalana jest podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgodnie z art. 21.    Realizacja tego zapisu będzie oznaczała, że osoba ubezpieczona uzyskująca przychody z tytułu kilku umów zlecenia rodzących obowiązek lub dających prawo do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowego, podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wszystkich tych umów. Tak więc składki na ubezpieczenie zdrowotne opłacane będą od wszystkich tych umów.    Działalność pozarolnicza. Osoba prowadząca kilka rodzajów działalności pozarolniczej, nie podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, zobowiązana jest opłacić składkę na ubezpieczenie zdrowotne z jednej wskazanej przez siebie działalności pozarolniczej.    Osoba spełniająca warunki do objęcia dobrowolnymi ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności obowiązana jest opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu tej działalności, np. pracownik lub emeryt prowadzący pozarolniczą działalność.    Umowy o dzieło. Umowy o dzieło nie stanowią samodzielnej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. Jednakże umowa o dzieło może być zawarta w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności. Osoby prowadzące tę działalność lub z nimi współpracujące są objęte obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego na zasadach określonych w art. 8 ustawy o puz, wobec czego do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne tych osób stosuje się przepis wyżej wspomnianego art. 21 (odsyłający do przepisów określających podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe tych osób).    Osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące podlegają ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym - art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, nazywanej dalej sus (DzU nr 137, poz. 887 wraz ze zmianą wprowadzoną ustawą z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Definicję osoby prowadzącej pozarolniczą działalność zawiera art. 8 ww. ustawy. Osoba prowadząca taką działalność dokonuje samodzielnie zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego (art. 36 ustawy o sus i art. 23 ustawy o puz). Podstawę do obliczenia składki stanowi kwota zadeklarowana, nie niższa niż 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale (art. 18 ust. 8 ustawy o sus). Po pobraniu nowych druków zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego w ZUS należy je wypełnić i przesłać do ZUS. Zleceniodawca wypłacający wynagrodzenie ustalone umową o dzieło odprowadza zaliczkę na podatek dochodowy.    Osoby podpisujące umowy o dzieło, nie objęte ubezpieczeniami społecznymi, wobec czego nie podlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego (nie będące jednocześnie pracownikami, nie prowadzące pozarolniczej działalności itp.) mogą ubezpieczyć się dobrowolnie w kasie chorych, opłacając składki za pośrednictwem ZUS, których wysokość stanowi 7,5% zadeklarowanego przychodu, jednak nie może być mniejsza niż 7,5% kwoty odpowiadającej przeciętnemu wynagrodzeniu.    2. Czy występuje obowiązek ubezpieczenia wypadkowego osób podlegających dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu?    W świetle art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu, z wyjątkiem bezrobotnych pobierających zasiłek dla bezrobotnych, osób wykonujących pracę nakładczą, żołnierzy niezawodowych w służbie czynnej, żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy Policji, UOP, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej, osób przebywających na urlopach wychowawczych lub pobierających zasiłek macierzyński, osób pobierających świadczenia socjalne wypłacane w okresie urlopu, osób pobierających zasiłek socjalny wypłacany na czas przekwalifikowania zawodowego i poszukiwania nowego zatrudnienia, wynikające z odrębnych przepisów lub układów zbiorowych pracy, osób objętych dobrowolnym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym, wymienione w art. 7 pkt. 1-5 ustawy o sus, a także osób, które po ustaniu obowiązku podlegania ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu, kontynuują je dobrowolnie na podstawie art. 10.    Przepis art. 13 wymienia osoby i okresy podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu. Z powyższych przepisów wynika, iż osoby, które są objęte dobrowolnie ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia wypadkowego.    3. Czy członkowie zarządów spółek prawa handlowego nie pozostający ze spółką w stosunku pracy i nie wykonujący swoich funkcji na podstawie umowy zlecenia, otrzymujący z tego tytułu wynagrodzenie na podstawie uchwały zgromadzenia wspólników, podlegają obowiązkowi ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego? Czy występuje obowiązek tych ubezpieczeń w przypadku umów menedżerskich o zarządzanie?    Członkowie zarządów spółek prawa handlowego nie pozostający ze spółką w stosunku pracy i nie wykonujący swoich funkcji na podstawie umowy zlecenia, otrzymujący z tego tytułu wynagrodzenie wyłącznie na podstawie uchwały zgromadzenia wspólników, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego. Zgodnie z przepisami ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym osoby takie mogą ubezpieczyć się dobrowolnie na podstawie pisemnego wniosku złożonego w kasie chorych. O ile w ślad za uchwałą zgromadzenia wspólników nastąpiłoby zawarcie umowy z członkiem zarządu spółki, należałoby ustalić, czy nie powoduje ona objęcia takiej osoby obowiązkiem ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego, w świetle art. 8 omawianej ustawy.    Umowy menedżerskie o zarządzanie, czyli powierzające zarządzanie przedsiębiorstwem, są umowami cywilnoprawnymi. W zależności od ich treści umowy takie zostaną ocenione bądź jako umowy zlecenia, bądź jako tzw. umowy nienazwane. Do tej ostatniej kategorii umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, zgodnie z art. 750 Kodeksu cywilnego. Konsekwentnie umowy te objęte są obowiązkiem ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych na zasadach podanych w pkt. 1.    Minister    Teresa Kamińska    Warszawa, dnia 19 lutego 1999 r.