Debaty sejmoweII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie stanu sądownictwa polskiego

   Odpowiadając z upoważnienia prezesa Rady Ministrów na pismo z dnia 25 czerwca 1998 r. nr SPS-0202-754/98 uprzejmie przedstawiam stanowisko dotyczące interpelacji pana posła Mirosława Podsiadły z dnia 18 czerwca 1998 r. w sprawie stanu polskiego sądownictwa.    1. Za słuszny uznać należy pogląd wyrażony przez pana posła Mirosława Podsiadło, że postępowania sądowe, w tym również w sprawach karnych, toczą się przewlekle. Przyczyny zaistniałej sytuacji są nie tyle wynikiem niewłaściwej pracy sądów (choć ten czynnik występował), ale przede wszystkim skutkiem zjawisk obiektywnych. Na przestrzeni lat 1989-1997 w wyniku systematycznego rozszerzania zakresu właściwości sądów i wzrostu przestępczości wpływ ogółu spraw zwiększył się o 150% (z około 2 000 000 w 1989 r. do 5 000 000 w 1997 r.), podczas gdy liczba etatów sędziowsko-asesorskich wzrosła w tym okresie o niecałe 55% (z 4935 do 7633). Sytuację pogarsza odczuwalny brak nowoczesnego wyposażenia technicznego sądów i doświadczonej kadry administracyjnej.    W wyniku zdecydowanego nasilenia się przestępczości w ostatnich latach nastąpił znaczny wzrost wpływu spraw karnych i to zarówno do sądów rejonowych, jak i wojewódzkich. O ile w 1989 r. do sądów rejonowych wpłynęło z aktami oskarżenia 160 738 spraw ˝K˝, to w 1997 r. wpłynęło ich 292 108 (wzrost o 81,7%). Jeszcze większy wzrost wpływu miał miejsce w sądach wojewódzkich. W 1989 r. wpłynęło do tych sądów 2136 spraw z aktami oskarżenia ˝K˝- a w 1997 r. 7465 (wzrost o 249,5%). Następstwem tego stanu rzeczy jest wydłużenie czasu postępowań sądowych. I tak w sprawach karnych w sądach rejonowych czas trwania postępowania sądowego wydłużył się z 1,2 miesiąca w 1989 r. do 5,1 w 1997 r., a w sądach wojewódzkich (jako I instancji) z 3,2 w 1989 r. do 8,1 w 1997 r.    Podkreślić należy, iż pomimo utrzymującego się wzrostu liczby spraw, które wpłynęły z aktem oskarżenia do sądów, wzrosła liczba spraw załatwionych, w tym przez sądy rejonowe (z 164 226 w 1989 r. do 281 099 w 1997 r.) i przez sądy wojewódzkie (z 2041 w 1989 r. do 7483 w 1997 r.).    Na pogorszenie się sprawności postępowania w sądach wojewódzkich znaczący wpływ miało również wejście w życie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydawanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego. Rozpoznawanie wniosków o unieważnienie orzeczenia, a następnie odszkodowanie wymaga bowiem składu 3 sędziów zawodowych, co ogranicza możliwość rozpoznawania przez tych sędziów spraw wpływających do sądów z aktami oskarżenia.    Przekazanie do wyłącznej kompetencji sądów stosowania tymczasowego aresztowania spowodowało dalszy wzrost obciążenia sądów pracą, a tym samym miało wpływ na czas trwania postępowań sądowych.    2. Problem sprawności postępowań sądowych nabrał szczególnego znaczenia po ratyfikowaniu przez Polskę Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 7 kwietnia 1950 r., która weszła w życie 1 maja 1993 r. Zgodnie z art. 6 tej konwencji każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd. Nieprzestrzeganie tej zasady wiąże się z możliwością odpowiedzialności państwa przed Europejską Komisją Praw Człowieka, także w wyniku skargi obywatela. Dlatego też jednym z najważniejszych zadań stojących przed wymiarem sprawiedliwości jest zapewnienie wszystkim obywatelom lepszego dostępu do sądu, rozumianego nie jako fizyczna bliskość jego siedziby, ale jako realizacja prawa do rozpoznania każdej sprawy przez niezawisły sąd bez zbędnej zwłoki.    Aby zmniejszyć zaległości w rozpoznawaniu spraw i usprawnić postępowanie, niezbędne jest zwiększenie liczby etatów sędziowskich. Kierownictwo resortu corocznie występuje o zwiększenie etatów sędziowskich i administracyjnych w stopniu umożliwiającym funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości, jednak środki przyznawane na ten cel pozwalają tylko na niewielkie zwiększenie etatów. I tak, w 1994 r. utworzono 245 dodatkowych etatów sędziowskich, w 1995 r. - 400, w 1996 r. - 215, w 1997 r. - 400 (przy braku 1200 etatów). Na 1998 r. resort uzyskał tylko 122 etaty sędziowskie. Braki w obsadzie sędziowskiej limitują bowiem możliwości opanowania wpływu spraw i zmniejszenia zaległości. Inwestowanie w kadrę sędziowską nie przyniesie spodziewanych efektów, jeżeli nie będzie mu towarzyszyć wzrost liczbowej kadry administracyjnej. Dlatego też obecnie toczą się prace legislacyjne nad poprawą statusu i sposobu wynagradzania administracji sądowej. W celu zmniejszenia zaległości w rozpoznawaniu spraw i usprawnienia postępowań wprowadzane są różne rozwiązania legislacyjne, techniczne i organizacyjne. Przed wszystkim warunki pracy sądów może poprawić komputeryzacja. Wymaga to jednakże zwiększenia nakładów na komputeryzację wymiaru sprawiedliwości.    Niewątpliwie korzystny wpływ na poprawę pracy sądów mieć będą wprowadzone zmiany przepisów w zakresie prawa karnego, jak i cywilnego. I tak np. uchwalona ustawa sejmowa Kodeks postępowania karnego przewiduje uproszczenie procedury karnej w szeregu sprawach. Wprowadzono m.in. przepisy dotyczące mediacji, możliwości umorzenia postępowania z uwagi na niecelowość orzekania kary, a nadto rozszerzono katalog czynów rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym.    W ostatnim okresie kierownictwo resortu sprawiedliwości podjęło również szereg działań zmierzających do zwiększenia skuteczności nadzoru nad działalnością administracyjną sądów m.in. poprzez wzmożenie aktywności działania prezesów sądów apelacyjnych zwłaszcza odnośnie do spraw toczących się przewlekle oraz przez zwiększenie obsady aparatu wizytacyjnego w sądach wojewódzkich. Zagadnieniom związanym ze sprawnością postępowania poświęcane są także wszystkie narady z udziałem prezesów sądów apelacyjnych i wojewódzkich oraz organizowane przez resort szkolenia dla sędziów i wizytatorów.    Poprawę sprawności postępowań sądowych może przynieść w przyszłości utworzenie czteroszczeblowej nowej struktury, w ramach której funcjonowałyby reaktywowane po 40 latach sądy grodzkie, a nadto rejonowe, okręgowe i apelacyjne. Jest to jednak zamierzenie bardzo poważne i kosztowne, które prawdopodobnie realizowane będzie etapami.    Dziękując panu posłowi za zainteresowanie i troskę o prawidłowe funkcjonowanie sądów, pragnę zapewnić, że kierownictwo resortu nie ustaje w działaniach na rzecz poprawy istniejącego stanu rzeczy, a sprawność postępowań sądowych jest przedmiotem stałego zainteresowania prezesów sądów różnych szczebli.    Minister    Hanna Suchocka    Warszawa, dnia 17 lipca 1998 r.