Debaty sejmoweII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie gospodarowania środkami z zakładowych funduszy rehabilitacyjnych przez zakłady pracy chronionej

   W odpowiedzi na interpelację pana posła Seweryna Kaczmarka w sprawie gospodarowania przez zakłady pracy chronionej środkami zakładowych funduszy rehabilitacji osób niepełnosprawnych, przekazaną pismem z dnia 9 kwietnia 1999 r., znak: SPS-0202-1701/99 - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów - uprzejmie wyjaśniam, że zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (DzU nr 123, poz. 776 z późn. zm.) zakładowy fundusz rehabilitacji powstaje ze środków pochodzących ze zwolnień podatkowych, dotacji, subwencji, zapisów i darowizn. Jest to fundusz celowy, przeznaczony na finansowanie wydatków związanych z rehabilitacją zawodową, społeczną i leczniczą oraz ubezpieczeniami osób niepełnosprawnych zatrudnionych w zakładzie pracy chronionej oraz byłych niepełnosprawnych pracowników, pozostających obecnie bez zatrudnienia - zgodnie z rozporządzeniem ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 31 grudnia 1998 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (DzU nr 3 z 1999 r., poz. 22).    W skali kraju są to istotnie znaczące środki finansowe. Biorąc pod uwagę fakt, że w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 1998 r. przychody Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z tytułu należnych wpłat od pracodawców będących zakładami pracy chronionej wyniosły 129 129 108 zł, to w przybliżeniu można przyjąć, iż zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych w zakładach pracy chronionej stanowił łącznie kwotę ok. 1 162 161 972 zł.    Zgodnie z art. 31 ust. 3 ww. ustawy pracodawcy prowadzący zakłady pracy chronionej zobowiązani są do odprowadzania na fundusz 10% środków uzyskanych ze zwolnień podatkowych (bez zwolnień z tytułu podatku VAT). Aktualnie analizowane są dane - zawarte w przekazywanych do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przez zakłady pracy chronionej deklaracjach wpłat (DEK-II za miesiąc grudzień 1998 r.) - dotyczące wielkości należnych oraz faktycznie dokonanych wpłat od tych zakładów. Ustalenie kwoty odpowiadającej ww 10% pozwoli na określenie wysokości środków finansowych, jakie pozostały w dyspozycji pracodawców tworzących zakładowe fundusze rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Środki te stanowią dziewięciokrotność kwoty odprowadzonej do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.    Ww. ustawa zobowiązuje pracodawcę do przeznaczania co najmniej 10% środków zakładowego funduszu rehabilitacji na pomoc indywidualną, ukierunkowaną na potrzeby rehabilitacyjne uprawnionych osób niepełnosprawnych. Środki finansowe przeznaczone na ten cel muszą być gromadzone na wyodrębnionym koncie bankowym, co powinno ułatwić kontrolę ich wydatkowania. Art. 33 ust. 6 ww. ustawy powierza kontrolę prawidłowości gospodarowania środkami zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych właściwym terenowo urzędom skarbowym.    Szczegółowy katalog wydatków - zarówno realizowanych przez pracodawcę w ramach poprawy warunków prac,y jak i adresowanych bezpośrednio do osób niepełnosprawnych - określa wspomniane wyżej rozporządzenie. Zakres i formy wydatkowania środków funduszu reguluje też regulamin, wprowadzany przez pracodawcę w uzgodnieniu ze służbą medyczną i rehabilitacyjną oraz związkami zawodowymi lub pracownikami reprezentującymi zatrudnione osoby niepełnosprawne.    Wspomniane wyżej rozporządzenie przewiduje - obok wydatków skierowanych bezpośrednio do osób niepełnosprawnych - możliwość finansowania z zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych przedsięwzięć związanych z przygotowaniem stanowisk pracy odpowiednich dla osób niepełnosprawnych, poprawą warunków pracy, modernizacją obiektów zakładu oraz wyposażeniem i dostosowaniem pomieszczeń zakładu do potrzeb wynikających z niepełnosprawności.    Środki funduszu są też przeznaczane na finansowanie kosztów opieki medycznej, usług rehabilitacyjnych oraz kosztów tworzenia i utrzymania bazy rehabilitacyjno-socjalnej i wypoczynkowej, a także pokrywanie kosztów organizacji turnusów rehabilitacyjnych, zapewnienia osobom niepełnosprawnym dojazdów do pracy i z pracy (w tym kosztów zakupu samochodów do przewozu osób niepełnosprawnych) oraz niektórych kosztów wynagrodzeń osób niepełnosprawnych.    Odnosząc się do przykładów przedstawionych przez pana posła w interpelacji, pragnę zaznaczyć, że wydatkowanie środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych na zakup budynków lub samochodów jest możliwe i zgodne z prawem jedynie w zakresie przewidzianym ww. rozporządzeniem, tj. w przypadku obiektów stanowiących bazę rehabilitacyjno-socjalną oraz samochodów przeznaczonych do przewozu osób niepełnosprawnych i wykorzystywanych do tego celu. Pracodawca prowadzący zakład pracy chronionej nie powinien pokrywać ze środków funduszu opłat czynszowych (z wyjątkiem opłat ponoszonych w związku z utrzymaniem bazy medycznej lub rehabilitacyjno-socjalnej) oraz kosztów zakupu surowców do produkcji.    Pragnę zapewnić, że wszelkie sygnały dotyczące gospodarowania przez zakłady pracy chronionej środkami zakładowych funduszy, docierające do pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych, są obecnie starannie analizowane - podobnie jak informacje NIK w tej sprawie, przekazane pełnomocnikowi w końcu marca br. Informacja o wynikach kontroli tworzenia i utrzymania miejsc pracy dla osób niepełnosprawnych dotyczy jednak kontroli wydatkowania środków w latach 1995-1997 oraz w I kwartale 1998 r. - a więc w okresie, gdy obowiązywały nieaktualne obecnie przepisy prawne.    Rozwiązania dotyczące zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych - przyjęte ustawą z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (w tym zobowiązanie ministra pracy i polityki socjalnej do opracowania nowego rozporządzenia w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji) weszły w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. Ponieważ jednak nowe rozporządzenie regulujące tę problematykę weszło w życie z dniem 1 stycznia 1999 r. - zakłady pracy chronionej obowiązywało przez cały 1998 r. rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 17 czerwca 1992 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (DzU nr 52, poz. 240 z późn. zm.), będące aktem wykonawczym do ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych.    Trudno zatem dziś przesądzić, czy nowe rozwiązania są dostatecznie skuteczne i czy umożliwiają w odpowiednich proporcjach:    - prowadzenie rehabilitacji zawodowej, społecznej i medycznej w zakładach pracy chronionej,    - zapewnienie coraz lepszych, dostosowanych do potrzeb osób niepełnosprawnych warunków pracy,    - rzeczywiste wspieranie osób niepełnosprawnych w finansowaniu ich potrzeb wynikających z niepełnosprawności.    Niewątpliwie konieczna jest szczegółowa i rzetelna ocena dotychczasowej działalności pracodawców w tym zakresie oraz uważna analiza funkcjonowania nowych rozwiązań. Prace takie są prowadzone i po ich ukończeniu zostaną zaproponowane dalsze zmiany, stosownie do nadrzędnego celu, jakim jest wspieranie szeroko pojętej rehabilitacji osób niepełnosprawnych zatrudnionych w zakładach pracy chronionej.    Pragnę też podkreślić, że wspomaganie tej grupy pracodawców środkami publicznymi (w różnych formach) wynika również z dążenia do jak największej stabilności ekonomicznej zakładów pracy chronionej, bo jedynie dobrze prosperujący pracodawca może zapewnić stabilne miejsca pracy, a osoby niepełnosprawne są wyjątkowo podatne na stresy związane z utratą pracy. Nie oznacza to oczywiście tolerowania jakichkolwiek nieprawidłowości i przypadków naruszania prawa w gospodarowaniu publicznymi środkami finansowymi, w tym przeznaczonymi na cele i wydatki związane z rehabilitacją osób niepełnosprawnych. We wszystkich stwierdzonych przez organy uprawnione do kontroli przypadkach naruszenia prawa w tym zakresie pracodawcy powinni ponieść przewidziane prawem konsekwencje.    Sekretarz stanu    Joanna Staręga-Piasek    Warszawa, dnia 23 kwietnia 1999 r.