Debaty sejmoweII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie podatku dochodowego od osób prawnych

   W związku z interpelacją posła na Sejm RP pana Bogdana Lewandowskiego przekazaną przy piśmie z dnia 12 lutego 1999 r. (nr SPS-0202-1424/99) uprzejmie wyjaśniam.    Jak wynika z treści interpelacji, wątpliwości pana posła sprowadzają się do kwestii, czy słuszna jest zasada polegająca na możliwości ˝podwójnego opodatkowania˝ zysku wypracowanego przez spółkę prawa handlowego oraz jaki jest cel podatkowego utrudniania udziałowcom reinwestowania zysków w rozwój firmy.    Nie mogę jednak podzielić poglądu wyrażonego w interpelacji przez pana posła, iż ˝w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych znajduje się przepis, który dopuszcza stosowanie podwójnego opodatkowania˝ oraz że ˝przepis ten uniemożliwia przeznaczenie środków pieniężnych (zysku) na rozwój firmy, tylko zmusza automatycznie do jego konsumpcji˝. Art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (DzU z 1993 r. nr 106, poz. 482 z późn. zm.), na który powołuje się pan poseł, stanowi, iż przychodem podatkowym dla danego podmiotu jest m.in. ˝wartość otrzymanych nieodpłatnie świadczeń˝. Celowość i sens tego przepisu nie powinny budzić wątpliwości. Przedmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym jest bowiem każde przysporzenie majątkowe danego podmiotu; czy to wyrażone w formie pieniężnej czy też niepieniężnej. Jaka jest bowiem różnica między sytuacją, gdy dany podmiot od innego podmiotu otrzymuje np. gotówkę na wybudowanie domu, a sytuacją, gdy ten dom jest mu wybudowany nieodpłatnie? W obu tych przypadkach następuje takie samo przysporzenie po stronie podmiotu, który otrzymał takie świadczenie. I zarazem nie można tutaj mówić o podwójnym opodatkowaniu tego dochodu, skoro finansowanie tej budowy dokonane było ze środków finansowych innego podmiotu, już u tego innego podmiotu opodatkowanych.    Wracając zaś do przypadku przywołanego przez pana posła, pragnę stwierdzić, iż stosunki gospodarcze spółek kapitałowych (spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i spółek akcyjnych) reguluje Kodeks handlowy. Art. 191 § 1 tego kodeksu, dotyczący spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, stanowi, iż ˝wspólnicy mają prawo do czystego zysku wynikającego z rocznego bilansu, jeżeli w myśl umowy spółki czysty zysk nie został wyłączony od podziału˝. Jakkolwiek interpretacja przepisów Kodeksu handlowego nie należy do kompetencji ministra finansów, to jednak, opierając się na stanowisku doktryny prawa i orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdzam, że sens tego przepisu jest jednoznaczny; w przypadku spółki z o.o. nie można wyłączyć zysku od podziału między jej udziałowców, jeżeli brak jest odpowiedniego zapisu w umowie spółki, przewidującego taką możliwość. Stanowiłoby to bowiem pozbawienie udziałowca jego podstawowego prawa - prawa do dywidendy - i z tego powodu o takiej możliwości musi on być uprzedzony w umowie spółki.    Odmienne uregulowania występują w przypadku spółki akcyjnej. Zgodnie bowiem z art. 355 Kodeksu handlowego o podziale zysku w spółce akcyjnej, a także o możliwości jego wyłączenia od podziału między akcjonariuszy decyduje walne zgromadzenie tych akcjonariuszy, a nie umowa spółki, jak ma to miejsce w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (poruszone; komentarz nr 4 do art. 355 - Maurycy Allerhand - ˝Kodeks handlowy z komentarzem˝, Wydawnictwo STO, wyd. I, Bielsko-Biała 1994 r., str. 340). Jak wynika z interpelacji, kwestią budzącą zastrzeżenia jest, zdaniem pana posła, brak możliwości reinwestowania przez udziałowców (akcjonariuszy) spółek kapitałowych, zysków uzyskanych przez tych udziałowców z tytułu udziału w zyskach osoby prawnej - na rzecz rozwoju spółki. Tymczasem reinwestowanie takiego zysku przez udziałowca bez konsekwencji podatkowych po stronie spółki jest jak najbardziej możliwe. Mianowicie zysk netto spółki może być wyłączony od podziału między udziałowców w sposób określony przepisami Kodeksu handlowego (art. 191 i 355 K.h.) i pozostawiony w spółce bez konsekwencji podatkowych u żadnego z podmiotów lub też udziałowcy otrzymany zysk, po opodatkowaniu u tych udziałowców, mogą przeznaczyć na dopłaty do kapitałów spółki (art. 178 K.h.), również bez konsekwencji podatkowych (art. 12 ust. 4 pkt 11 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych).    Z interpelacji pana posła wnioskuję, iż w tym konkretnym przypadku będącym przedmiotem interpelacji udziałowcy spółki z o.o. dokonali wyłączenia zysku od podziału między tych udziałowców, jednak w drodze czynności prawnej dotkniętej wadą nieważności (prawdopodobnie z powodu braku odpowiedniego zapisu w umowie spółki). Pragnę podkreślić, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa podatkowego, gdyby czynność ta dokonana została zgodnie z przepisami Kodeksu handlowego, nie spowodowałaby żadnych konsekwencji podatkowych. Tymczasem jej nieważność powoduje, iż organy podatkowe oceniające skutki podatkowe nie mogą wywodzić tych skutków, uwzględniając czynność, która w świetle prawa nie istnieje. Działanie takie (wywodzenie konsekwencji z czynności nieważnej) stanowiłoby bowiem rażące naruszenie prawa przez te organy.    Przedkładając powyższe, wyrażam nadzieję, iż zawarte w odpowiedzi na interpelację wyjaśnienia przyjmie pan poseł do aprobującej wiadomości.    Podsekretarz stanu    Jan Rudowski    Warszawa, dnia 2 marca 1999 r.