Debaty sejmoweII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie udziału żołnierzy w wyborach samorządowych w dniu 11 października 1998 r.

   Odpowiadając na interpelację pań posłanek Danuty Waniek i Krystyny Łybackiej oraz pana posła Jerzego Szmajdzińskiego w sprawie prawnych aspektów wytycznych ministra obrony narodowej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie udziału żołnierzy w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw w dniu 11 października 1998 r., uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.    W związku z zarządzonymi na dzień 11 października br. wyborami do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, podjąłem - wzorem lat ubiegłych - decyzję o wydaniu wytycznych adresowanych przede wszystkim do dowódców jednostek wojskowych oraz dyrektorów i szefów podległych mi jednostek organizacyjnych resortu, ale także - pośrednio - do żołnierzy zawodowych i niezawodowych.    Intencją wytycznych, w stosunku do dowódców jednostek wojskowych, było przypomnienie, związanych z udziałem wojska w wyborach, zasad wynikających zarówno z ordynacji wyborczych, ustawy o partiach politycznych, jak i przepisów o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.    Pozostawałem i pozostaję w przekonaniu, że w tym zakresie miałem prawo - jako minister obrony narodowej - przypomnieć o tych zasadach, aby nie dopuścić do ich naruszenia, zwłaszcza w okresie poprzedzającym kampanię wyborczą oraz w czasie jej trwania. Względy wynikające z ustawy zasadniczej i ustawodawstwa zwykłego wymagają, w sformalizowanych strukturach sił zbrojnych, niezbędnych przypomnień. Uczyniłem to w postaci wytycznych, tj. formy dotychczas tradycyjnie stosowanej przy okazji wyborów, chociaż równie dobrze mogło to przybrać inną formę. Ponadto pragnę poinformować, iż przed ich podpisaniem (mimo braku takiego ustawowego wymogu) skonsultowałem je z przewodniczącym Państwowej Komisji Wyborczej, pozyskując jego aprobatę dla obranej drogi postępowania.    W odniesieniu do żołnierzy - wyborców, którym przysługuje czynne prawo wyborcze oraz tych, którzy zamierzali skorzystać z biernego prawa wyborczego i ubiegali się o mandaty do rad gmin, powiatów i sejmików województw - intencją wytycznych było przypomnienie fundamentalnych zasad związanych ze służbą wojskową, a mianowicie apartyjności i apolityczności całych sił zbrojnych oraz poszczególnych jego członków.    W tym zakresie nie nadałem wytycznym charakteru aktu normatywnego (prawodawczego), gdyż brak ku temu było - jak trafnie wskazują interpelujący - umocowania ustawowego. Treść wytycznych w tym zakresie postrzegam jedynie jako zalecenie adresowane do żołnierzy, gdyż nie poparte możliwością skutecznego przymuszenia do określonego zachowania się w razie niesubordynacji. Nie było więc moim celem nakładanie obowiązków, czy też wprowadzanie zakazów poza obowiązującym porządkiem prawnym. Zalecenia zawarte w drugich zdaniach pkt. 16 i 19 wytycznych, kwestionowane w interpelacji, były - w ocenie kierownictwa resortu - konsekwencją norm zawartych w art. 68 ust. 1 pkt. 2-4 ustawy z 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Z natury rzeczy kandydowanie żołnierza w wyborach samorządowych, jego udział w składzie komitetu wyborczego czy też pełnienie funkcji męża zaufania (wyznaczonego przez komitet wyborczy), a po uzyskaniu mandatu - ewentualna przynależność do klubu radnych - musi dotykać sfery działalności politycznej, choćby poprzez opowiedzenie się za określonym programem czy popieranie poczynań określonego klubu (z reguły partyjnego, choćby nawet koalicyjnego).    Z tych względów zalecenie powstrzymania się żołnierzy od działalności w komitecie wyborczym czy też przyjęcia funkcji męża zaufania, pozostawało - w mojej ocenie - w zgodności z zasadą pełnej apartyjności i apolityczności sił zbrojnych. Wydając wytyczne pozostawałem w przekonaniu, że zachowanie tych zasad powinno być celem nadrzędnym, ażeby nie pojawił się cień wątpliwości, czy są one w pełni respektowane. W moim przekonaniu działalność żołnierza w komitecie wyborczym czy też pełnienie funkcji męża zaufania nie jest do pogodzenia z tymi zasadami. Byłoby natomiast zgoła inaczej, gdyby właśnie wybory samorządowe nie były oparte na kryterium rywalizacji partyjnej, lecz na preferencjach programowych.    Zgodnie z artykułowaną wyżej intencją, zainteresowanym żołnierzom pozostawiono - co oczywiste - wybór ich własnego zachowania w toku kampanii wyborczej. Oczekiwania kierownictwa Ministerstwa Obrony Narodowej w tej mierze spotkały się ze zrozumieniem środowiska wojskowego.    Mając na względzie traktowanie wytycznych jedynie jako zbioru zaleceń, nie ulega wątpliwości, iż nie miały one charakteru normatywnego, a w konsekwencji trudno jest z tego względu podjąć próbę oceny ich zgodności z konstytucją i ustawami.    Jak wynika z treści interpelacji, sprawa udziału żołnierzy w wyborach samorządowych budzi wątpliwości, zarówno w kontekście ochrony ich konstytucyjności praw, w tym zwłaszcza biernego prawa wyborczego, jak i granicy apartyjności i apolityczności sił zbrojnych. Być może zachodzi potrzeba zmiany przepisów ustawowych w tym zakresie; pogląd taki podzielam na równi z autorami interpelacji. Oczekuję na konstruktywną debatę w tym przedmiocie, gdyby doszło do nowelizacji odpowiednich przepisów.    Przekazując powyższe wyjaśnienia, pragnę podziękować paniom posłankom Danucie Waniek i Krystynie Łybackiej oraz panu posłowi Jerzemu Szmajdzińskiemu za zainteresowanie problemem ochrony praw wyborczych żołnierzy w czynnej służbie wojskowej.    Minister    Janusz Onyszkiewicz    Warszawa, dnia 26 października 1998 r.