Debaty sejmoweII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie rekompensat dla gmin, które utraciły dochody z powodu trudnej sytuacji materialnej rolników i ich rodzin

   W związku z przesłaną przy piśmie z dnia 7 kwietnia br., nr SPS-0202-1686/99, interpelacją pana posła Witolda Deręgowskiego w sprawie rekompensat za utracone przez gminy dochody z tytułu podatku rolnego uprzejmie wyjaśniam.    Ulgi i zwolnienia w podatku rolnym, stanowiącym w 100% dochód budżetów gmin, mogą mieć dwojakiego rodzaju charakter. Mogą to być przede wszystkim ulgi, które wynikają z indywidualnych decyzji organu wykonawczego gminy. Decyzje te są podejmowane przez przewodniczącego zarządu, w zależności od tego, czy przyjmie on za zasadne argumenty podniesione przez wnioskodawcę występującego o zastosowanie takiej ulgi i czy w jego ocenie sytuacja materialna takiej osoby upoważnia do dokonania zwolnienia. Jeżeli organ wykonawczy w konkretnym przypadku, po analizie wszystkich okoliczności oraz sytuacji, w jakiej znalazł się podatnik, uzna, że nie jest on w stanie ponieść ciężaru podatkowego w pełnej wysokości bądź też w ogóle, może zwolnić go od tego obowiązku. Jest to autonomiczna decyzja przewodniczącego zarządu, przyznana mu na podstawie przepisów prawa. Skoro bowiem zarząd gminy odpowiada przed radą za prowadzenie prawidłowej gospodarki finansowej i za właściwą realizację budżetu gminy, to właściwym rozwiązaniem wydaje się przyznanie przewodniczącemu tego zarządu uprawnienia do decydowania o sposobie realizacji gospodarki finansowej w taki sposób, aby jej wykonanie było jak najbardziej racjonalne i elastyczne, jednocześnie przy możliwości realizowania podstawowej funkcji gminy, jaką jest zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty, którą tworzą mieszkańcy gminy. Jeżeli więc przewodniczący zarządu uzna, że udzielenie ulg w podatku rolnym nie zagrozi w znacznym stopniu realizacji dochodów gminy, niezbędnych do wykonywania własnych, przypisanych ustawami zadań, to tego rodzaju postępowanie wydaje się całkowicie słuszne. Ponieważ jednak obowiązującą generalnie zasadą jest zasada powszechności podatków, dlatego oczywistym jest, że przewodniczący zarządu przyzna podatnikowi ulgę tylko w całkowicie uzasadnionym przypadku.    Należy dodatkowo nadmienić, że podatek rolny stanowi ok. 2% wszystkich dochodów gmin ogółem oraz ok. 5% dochodów własnych gmin. Dokonanie więc, w przypadkach uzasadnionych, możliwie maksymalnych zwolnień podatkowych, udzielonych przez przewodniczącego zarządu, nie prowadziłoby więc do drastycznego uszczuplenia dochodów budżetowych gmin. Przykładem tego twierdzenia mogą być dane zamieszczone w rocznym sprawozdaniu z wykonania budżetu państwa, w części omawiającej wykonanie budżetów gmin za 1997 r., zgodnie z którym największy udział w łącznej kwocie ulg, odroczeń, umorzeń, zwolnień, miały w 1997 r. ulgi w podatku od nieruchomości (65,3%) i w podatku rolnym (11,3%). Również w łącznej kwocie obniżenia górnych stawek podatkowych największy udział miały obniżenia w podatku od nieruchomości (72,8%) oraz obniżenia w podatku rolnym (24,4%). Pomimo tego dochody gmin wiejskich w 1997 r. w porównaniu do roku 1996 wzrosły nominalnie o 29,8%, a realnie o 13%. Dla porównania taki wzrost dla pozostałych typów gmin wyniósł: nominalnie 26,9%, a realnie 10,4%.    Drugim rodzajem zwolnień ustawowych są te, które wynikają z ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym, enumeratywnie wymienione w rozdziale 4 tej ustawy. Stosowanie tych zwolnień przez gminy, w przypadku zaistnienia okoliczności określonych w ustawie i uprawniających do zastosowania ulgi, jest obligatoryjne i nie zależy od decyzji organów gminy. W związku z tym, iż zwolnienia te uszczuplałyby dochody budżetów gmin tym bardziej, że obowiązek udzielenia ulg został nałożony w sposób obligatoryjny i nie zależy od ˝woli˝ samej zainteresowanej gminy, ustawodawca w obowiązującej do końca 1998 r. ustawie z dnia 10 grudnia 1993 r. o finansowaniu gmin wprowadził w art. 5 pkt 5a refundację z budżetu państwa utraconych dochodów w postaci dotacji rekompensującej gminom niepobrane kwoty z tytułu ulg i zwolnień w podatku rolnym i leśnym. Zapis ten został utrzymany w obowiązującej od 1 stycznia 1999 r. ustawie z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000. Zmieniła się jedynie forma rekompensaty z formy dotacji na formę subwencji, rozszerzono także katalog refundacji o dochody utracone w związku z funkcjonowaniem ustaw: z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych, z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze.    Refundacja przyznawana jest na podstawie wniosków gmin, określających wysokość utraconych dochodów i wynosi 100% kwot wykazanych przez gminy w ww. wnioskach. Tak więc z tytułów uprawniających do ulg i zwolnień podatkowych, określonych w ustawie o podatku rolnym, gminy otrzymują całkowitą rekompensatę niepobranych dochodów. W 1997 r. dotacje przekazane z budżetu państwa z tytułu ulg i zwolnień ustawowych w podatku rolnym i leśnym wynosiły 178 300 000 zł, a w 1998 r. - 175 967 849 zł.    Należy równocześnie zauważyć, że pogorszenie sytuacji finansowej w drugiej połowie 1998 r. nie było jedynie udziałem rolnictwa. Także przedsiębiorstwa działające w innych dziedzinach gospodarki odnotowały spadek dochodów, a w konsekwencji w budżecie państwa także istniało zagrożenie dochodów. Sytuacja taka utrzymywała się w I kwartale br. Ministerstwo Finansów dokłada starań, aby gminy uzyskiwały należne im zgodnie z ustawą budżetową na 1999 r. kwoty subwencji w ustawowo określonych terminach.    Podsekretarz stanu    Halina Wasilewska-Trenkner    Warszawa, dnia 24 kwietnia 1999 r.