Debaty sejmoweII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie niewystarczających środków finansowych na funkcjonowanie polskich sił zbrojnych

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Zdzisława Kałamagi w sprawie niewystarczających środków finansowych na funkcjonowanie polskich sił zbrojnych (3144), uprzejmie proszę o przyjęcie wyjaśnień na pytania zawarte w wystąpieniu, w kolejności, w jakiej zostały zadane.    Pyt. 1. Jaka jest sytuacja w zakresie zaopatrzenia wojska w paliwa płynne, czy zostanie zrealizowany planowany poziom szkolenia?    W 1999 r. siły zbrojne zrealizowały tylko 70% planu zakupów materiałów pędnych i smarów (mps), przeznaczonych na zabezpieczenie potrzeb wojska. Sytuacja ta została spowodowana niedostateczną wielkością środków finansowych wydzielonych w budżetach rodzajów sił zbrojnych na ten cel oraz nieuwzględnieniem na etapie planowania budżetu resortu obrony narodowej (maj 1998 r.) skokowego wzrostu cen paliw mającego miejsce w trakcie trwania roku 1999. Ceny podstawowych paliw płynnych zabezpieczających eksploatację techniki wojskowej wzrosły w ciągu całego roku średnio o ponad 40%. Refundacja tych środków dla budżetu MON nie nastąpiła.    Należy zaznaczyć, iż wytyczne do planowania budżetowego w SZ RP na rok 2000 zakłady wzrost cen w skali 5,7%. Podwyżki cen paliw, jakie miały miejsce już w styczniu i na początku lutego br., wskazują możliwość wystąpienia, podobnie jak w roku ubiegłym, trudności w realizacji zakupu paliw na zabezpieczenie potrzeb szkoleniowo-bytowych. W rezultacie może to spowodować ograniczenie szkolenia lub zachowanie dotychczasowego poziomu szkolenia kosztem obniżenia normatywnych zapasów produktów naftowych utrzymywanych w wojsku.    W tej sytuacji w pełni zabezpieczone, zgodnie z wymogami NATO, będzie szkolenie jednostek wchodzących w skład Sił Reagowania. Natomiast szkolenie pozostałych jednostek Głównych Sił Obronnych i podporządkowania narodowego będzie zabezpieczone w ograniczonym zakresie, stosownie do przydzielonych przez dowódców rodzajów sił zbrojnych środków finansowych na ten cel.    Pyt. 2. Czy jest możliwa nowelizacja rozporządzenia ministra finansów z 1998 r. przedłużająca zwolnienie z podatku zakupywanych przez MON paliw płynnych?    Paliwa płynne nabywane na potrzeby Ministerstwa Obrony Narodowej objęte są aktualnie dwoma rodzajami podatków, tj. podatkiem od towarów i usług VAT oraz podatkiem akcyzowym.    W odniesieniu do podatku VAT, na podstawie art. 1 pkt 24 ppkt b ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym i o zmianie ustawy karnej skarbowej (DzU nr 137, poz. 640), skreślono zapis art. 50 ust. 2 przedmiotowej ustawy, który stanowił podstawą prawną do ogłaszania przez ministra finansów ˝Listy krajowych towarów i usług wojskowych zamawianych przez ministra obrony narodowej lub osoby przez niego upoważnione i przyjmowanych przez odbiór wojskowy, do których stosuje się stawkę podatku od towarów i usług w wysokości 0%˝.    Na podstawie zapisu pkt. XI ppkt. 77 ˝Listy...˝ istniała możliwość stosowania 0% stawki podatku VAT w przypadku zakupu paliw, smarów, olejów, gazów technicznych oraz cieczy specjalnych i płynów stosowanych w sprzęcie wojskowym, z wyłączeniem towarów objętych podatkiem akcyzowym. Wynikiem wspomnianej nowelizacji było obciążenie zakupu wszystkich rodzajów produktów naftowych nabywanych przez MON 22% stawką podatku VAT. Skutki tej zmiany zostały uwzględnione w budżecie MON na 1997 r. poprzez zwiększenie środków na zakupy mps o kwoty odpowiadające wielkości nałożonego podatku.    W zakresie podatku akcyzowego minister finansów zarządzeniem nr 91 z dnia 22 grudnia 1995 r. w sprawie zaniechania ustalania i poboru podatku akcyzowego od paliw lotniczych sprzedawanych jednostkom podległym ministrowi obrony narodowej i ministrowi spraw wewnętrznych wprowadził zwolnienie odbiorcy wojskowego z płacenia akcyzy w przypadku zakupu paliwa lotniczego do silników odrzutowych oraz do silników lotniczych turbospalinowych. Zwolnienie dotyczyło zakupów dokonywanych u producentów krajowych oraz z importu, po złożeniu oświadczenia, iż zakupione paliwa zostaną zużyte do napędu silników stosowanych w środkach transportu lotniczego. Zarządzenie nie obejmowało pozostałych rodzajów paliw płynnych stosowanych w SZ RP.    Wspomniane przepisy obowiązywały w okresie od dnia 1 stycznia 1996 r. do 31 grudnia 1997 r. Ich kontynuacją stały się zapisy § 26 rozporządzenia ministra finansów z dnia 5 stycznia 1998 r. w sprawie podatku akcyzowego (DzU nr 2, poz. 3), które przedłużyło Ministerstwu Obrony Narodowej zwolnienie z płacenia podatku akcyzowego przy zakupie paliw do silników lotniczych do dnia 31 grudnia 1999 r.    Nowelizacja przedmiotowego rozporządzenia została wprowadzona rozporządzeniem ministra finansów z dnia 15 grudnia 1999 r. w sprawie podatku akcyzowego (DzU nr 105, poz. 1197), gdzie w § 28 pkt 1 i 3 utrzymano dotychczasowy zakres zwolnienia i przedłużono go do dnia 31 grudnia 2000 r.    W odniesieniu do pozostałych rodzajów paliw płynnych aktualnie obowiązują stawki podatku akcyzowego ogłaszane w załącznikach do wyżej wymienionego rozporządzenia np. etylina 94 - 1279,00 zł/1000 l, oleje napędowe z wyjątkiem olejów do silników okrętowych - 868,00 zł/1000 l itp.    Ministerstwo Obrony Narodowej wielokrotnie postulowało zniesienie podatku akcyzowego przy zakupach paliw na potrzeby wojska, argumentując, że środki finansowe wydawane na ten cel pochodzą z budżetu państwa i są do niego odprowadzane przy dokonywaniu płatności za dostawy produktów naftowych. Dodatkowym argumentem jest również fakt, iż paliwa produkowane na potrzeby odbiorcy wojskowego różnią się od powszechnie dostępnych na rynku, gdyż:    - zawierają dodatki uszlachetniające pozwalające eksploatować technikę wojskową w skrajnych zakresach temperaturowych,    - posiadają możliwość długotrwałego przechowywania (paliwo lotnicze i benzyny samochodowe - 3 lata, olej napędowy - 5 lat),    - producenci wspomnianych środków materiałowych zobowiązani są do uzyskania od odbiorcy wojskowego niezbędnych certyfikatów na ich wytwarzanie,    - odbioru jakościowo-ilościowego dokonują każdorazowo pracownicy funkcjonujących przy producentach paliw komórek 13 Przedstawicielstwa Wojskowego.    Ponadto w jednostkach wojskowych osoby funkcyjne pionu materiałowego szczegółowo rozliczają zużycie paliw płynnych poprzez kontrolę rozkazów wyjazdu oraz prowadzą okresowe analizy efektywności ich wykorzystania (dotyczy likwidacji tzw. przepałów), co zapobiega powstawaniu szkód z tego tytułu.    Przedstawione powyżej informacje wskazują, iż siły zbrojne RP dokonują zakupu paliw o szczególnych parametrach użytkowych oraz posiadają odpowiednie procedury kontroli ich zużycia, co, podobnie jak w przypadku paliw lotniczych, może stanowić argument za odstąpieniem od poboru akcyzy w odniesieniu do benzyn i olejów napędowych.    Możliwość zwolnienia z podatku akcyzowego byłaby także dla Ministerstwa Obrony Narodowej częściowym zabezpieczeniem realnego poziomu zakupów paliw płynnych przy częstych zmianach cen, mogącym zagwarantować utrzymanie eksploatacji techniki wojskowej na dotychczasowym poziomie. Wprowadzenie w życie przedstawionych propozycji należy jednak do zakresu kompetencyjnego Ministerstwa Finansów, które w ramach prowadzonej polityki fiskalnej państwa każdorazowo dokonuje nowelizacji rozporządzenia w sprawie podatku akcyzowego w uzależnieniu od czynników makroekonomicznych wpływających na dochody budżetu państwa.    Pyt. 3. Czy obecna sytuacja nie spowoduje zmniejszenia strategicznych zapasów paliw przeznaczonych dla wojska?    Mając na uwadze ograniczone, od dłuższego czasu, wielkości środków finansowych na zakup produktów naftowych dla sił zbrojnych oraz występujący na rynku ciągły, nadspodziewanie wysoki wzrost cen należy przypuszczać, iż w 2000 r. sytuacja zaopatrzeniowa w tym zakresie nie ulegnie poprawie. Konsekwencją powyższego stanu może być m.in. systematyczne obniżanie wielkości utrzymywanych w wojsku strategicznych zapasów paliw.    Pyt. 4. Jak pan minister ocenia sytuację w zakresie umundurowania, zakwaterowania, wynagrodzenia i spraw socjalnych kadry zawodowej i żołnierzy służby zasadniczej?    Aktualna sytuacja sił zbrojnych w zakresie umundurowania jest odzwierciedleniem możliwości budżetu państwa i nie pozwala na zabezpieczenie wszystkich niezbędnych potrzeb w tym zakresie. Znalazło to m.in. wyraz w wykonaniu ubiegłorocznego budżetu MON, w którym to dysponenci środków finansowych byli w stanie zabezpieczyć jedynie 76,5% wartości niezbędnych potrzeb (na ogólną kwotę 290 mln zł minimalnych potrzeb wydzielono 222,1 mln zł).    Pomimo trudnej sytuacji zaopatrzeniowej żołnierzy zawodowych wyposażono w umundurowanie na niezmienionym poziomie (w podstawowe przedmioty). Na bieżąco realizowane jest zaopatrywanie kadry w należne przedmioty mundurowe (w naturze wydaje się: płaszcz sukienny, mundur wyjściowy i mundur letni oraz wyposażenie polowe i specjalne).    Za pozostałe przedmioty wypłacany jest równoważnik pieniężny, którego wysokość jest corocznie waloryzowana. Ograniczone środki finansowe na zakup umundurowania nie pozwoliły na pełne zaspokojenie potrzeb tak co do asortymentu, jak i rozmiarów przedmiotów przeznaczonych do sprzedaży dla kadry. Sytuację tę dodatkowo utrudnia fakt prowadzonej aktualnie restrukturyzacji i prywatyzacji Wojskowego Przedsiębiorstwa Handlowego, które jako jedyny podmiot jest upoważnione do prowadzenia sprzedaży umundurowania dla kadry, oraz likwidacja coraz większej liczby placówek tego przedsiębiorstwa na terenie kraju. Aktualnie obowiązujące uwarunkowania finansowo-prawne nie pozwalają na prowadzenie tego typu działalności przez jednostki budżetowe i gospodarstwa pomocnicze działające w ramach resortu obrony narodowej.    W zaopatrzeniu w artykuły mundurowe żołnierzy zasadniczej służby wojskowej posiadane środki finansowe pozwalają jedynie na zabezpieczenie na odpowiednim poziomie potrzeb żołnierzy biorących udział w operacjach wojskowych w ramach sojuszu NATO oraz w misjach pokojowych ONZ. W pozostałych jednostkach żołnierze zasadniczej służby wojskowej wyposażani są zgodnie z obowiązującymi należnościami, jednak często z wykorzystaniem mundurowania ˝starych wzorów˝ jak ˝Puma˝ czy kurtki polowe ˝moro˝. Wpływa to ujemnie na jednolitość wyglądu zewnętrznego, jednak konieczność gospodarowania bardzo skromnymi środkami nie pozwala na przeprowadzenie wymiany umundurowania jednocześnie we wszystkich jednostkach. Zmniejszanie stanów osobowych sił zbrojnych, a tym samym zapasów wojennych wydłuża w czasie zagospodarowanie tego umundurowania.    Pomimo tych trudności pion logistyki podejmuje działania mające na celu poprawę standardu wyposażenia żołnierzy. W ich wyniku, w ostatnim okresie wprowadzono na wyposażenie wojska:    - koszulo-bluzę polową z krótkimi rękawami do ubioru polowego wykorzystywanego przez żołnierzy w okresie letnim,    - ubiór sportowy (ubranie treningowe, koszulkę, spodenki i skarpetki sportowe),    - kombinezon pilota w nowym rozwiązaniu konstrukcyjnym.    Ponadto prowadzone są badania nad wykorzystaniem materiałów paraprzepuszczalnych przy produkcji umundurowania i obuwia dla potrzeb sił zbrojnych. Pierwsze partie próbne tych przedmiotów są aktualnie testowane w jednostkach biorących udział w misji pokojowej w byłej Jugosławii oraz w pułku specjalnym w Lublińcu. Jednak wprowadzenie ich do szerszego użytkowania wymagać będzie znacznego zwiększenia nakładów finansowych na zakupy umundurowania z uwagi na 3-4-krotnie wyższą cenę tych przedmiotów od aktualnie użytkowanych przez żołnierzy SZ RP.    Sytuacja materialna kadry zawodowej jest przedmiotem stałej troski kierownictwa resortu obrony narodowej. W bieżącym roku została opracowana pogłębiona analiza w tym zakresie, która potwierdziła trudną sytuację bytową przeważającej części rodzin żołnierzy zawodowych. Stosowna informacja na ten temat przekazana została m.in. sejmowej Komisji Obrony Narodowej.    Należy podkreślić, że w latach 1990-1998 żołnierze zawodowi, podobnie jak inne grupy zawodowe, ponieśli istotne koszty transformacji ekonomicznej państwa. W tym okresie nastąpił realny spadek poziomu uposażeń kadry o 7%, przy jednoczesnej likwidacji wielu uprawnień, w tym w szczególności dopłat do czynszów, bezpłatnych leków oraz dopłat do kasyn i stołówek, jak również niekorzystnych zmian wynikających z wprowadzenia powszechnego sytemu ubezpieczeń zdrowotnych i społecznych. Wymienione uprawnienia utrzymane zostały w innych armiach, w tym również państw członkowskich NATO.    Negatywnym zjawiskiem jest fakt, że w ostatnich latach szybciej niż w wojsku wzrastają wynagrodzenia w gospodarce i innych służbach mundurowych.    Z dniem 1 stycznia br. dokonane zostały podwyżki uposażeń żołnierzy zawodowych w wysokości przyjętej w ustawie budżetowej na 2000 r., tj. przeciętnie o 6,7%, co oznacza realny wzrost jedynie o 1% powyżej prognozowanej inflacji. Jest to niewystarczające m.in. do wprowadzenia planowanych zmian strukturalno-organizacyjnych w siłach zbrojnych RP.    Na zdecydowane obniżenie standardu życia kadry wraz z rodzinami wpływa również fakt, że 1/3 żołnierzy nie dysponuje samodzielnymi mieszkaniami, natomiast posiadane mieszkania nie odpowiadają potrzebom, a koszty ich utrzymania są niewspółmiernie wysokie. Po ostatniej, blisko 40-procentowej podwyżce cen ciepłej wody i ogrzewania w niektórych garnizonach koszty utrzymania mieszkań w wielu przypadkach stanowią 60-70% uposażenia żołnierza netto.    Mając powyższe na uwadze, kierownictwo resortu podejmuje, w ramach posiadanych środków budżetowych, działania zmierzające do chociażby częściowej rekompensaty zbyt niskiego wzrostu uposażeń, poprzez stworzenie możliwości dofinansowania zorganizowanego wypoczynku dzieci kadry czy utworzenie funduszu zapomóg z przeznaczeniem na pomoc materialną najgorzej sytuowanym żołnierzom zawodowym. Dość istotną formą działania w sferze socjalnej jest prowadzenie na rzecz środowiska wojskowego działalności wczasowo-turystycznej, głównie na bazie całorocznych wojskowych ośrodków wypoczynkowych. Częściowe dofinansowanie z budżetu MON kosztów ich modernizacji umożliwia stosowanie niższych cen świadczonych przez te ośrodki usług wobec żołnierzy i ich rodzin.    Pozwolę sobie poinformować pana marszałka, że mając świadomość zagrożeń wynikających z opisanej sytuacji, zwróciłem się w styczniu br. do prezesa Rady Ministrów z wnioskiem o rozważenie możliwości pozyskania - w drodze gwarancji rządowych - dodatkowych środków na poprawę warunków socjalnych żołnierzy zawodowych.    Przekazując powyższe wyjaśnienia, pozwolę sobie wyrazić nadzieję, że uzna je pan marszałek za wyczerpujące.    Z wyrazami szacunku    Minister    Janusz Onyszkiewicz    Warszawa, dnia 23 lutego 2000 r.