Debaty sejmoweII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie wydawania odmiennych orzeczeń sądowych w merytorycznie podobnych stanach faktycznych i związanych z tym eksmisji z mieszkań

   W związku ze złożoną interpelacją pana posła dra Janusza Sieńki, przesłaną przy piśmie z dnia 3 grudnia 1999 r., w sprawie wydawania odmiennych orzeczeń sądowych i z tym związanych eksmisji z zajmowanych mieszkań, uprzejmie informuję, co następuje:    Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (DzU z 1994 r. nr 7, poz. 25 z późn. zm.) - dalej w skrócie usp - minister sprawiedliwości sprawuje zwierzchni nadzór nad działalnością administracyjną sądów powszechnych. Minister sprawiedliwości sprawuje ten nadzór osobiście, przez właściwe organy lub przez wyznaczone osoby. Osoby powołane do kierowania i nadzoru nad działalnością administracyjną sądów mają prawo wglądu w czynności sądów, mogą żądać wyjaśnień oraz usunięcia uchybień (art. 29 i 32 usp).    Szczegółowy tryb wykonywania tego nadzoru wynika z rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 18 września 1995 r. w sprawie trybu wykonywania nadzoru nad działalnością administracyjną sądów (DzU nr 111, poz. 538). W myśl § 1 tego rozporządzenia nadzór nad działalnością administracyjną sądów obejmuje zagadnienia związane z zapewnieniem sprawnego rozpoznawania spraw, prawidłowego wykonywania orzeczeń sądów oraz podejmowania czynności zapobiegawczych należących do kompetencji sądu.    Czynności nadzorcze ministra sprawiedliwości nie mogą wkraczać w dziedzinę, w której sędziowie są niezawiśli - art. 178, ust. 1 konstytucji i art. 33 usp.    Nadzór nad działalnością sądów powszechnych w zakresie orzekania sprawują sądy wyższej instancji w ramach rozpoznawania środków odwoławczych od orzeczeń sądowych stosownie do przepisów prawa procesowego oraz Sąd Najwyższy. Ten sąd zapewnia prawidłowość oraz jednolitość wykładni prawa i praktyki sądowej w dziedzinach poddanych jego właściwości - art. 183 ust. 1 konstytucji, art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 20 września 1994 r. o Sądzie Najwyższym (DzU z 1994 r. nr 13, poz. 48 z późn. zm.), art. 9 usp.    Sąd Najwyższy wykonuje swoje funkcje m.in. przez rozpoznawanie środków odwoławczych od orzeczeń sądowych, rozpoznawanie kasacji, podejmowanie uchwał mających na celu wyjaśnienie przepisów prawnych budzących wątpliwości w praktyce lub których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie, podejmowanie uchwał zawierających rozstrzygnięcia zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości w konkretnej sprawie.    Ministrowi sprawiedliwości, obok innych podmiotów, przysługuje prawo zgłoszenia do Sądu Najwyższego wniosku celem wyjaśnienia przepisów prawnych budzących wątpliwości w praktyce lub których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie.    W związku z interpelacją pana posła dra Jana Sieńki w ocenie ministerstwa nie ma podstaw wystąpienia do Sądu Najwyższego z wnioskiem o dokonanie wykładni przepisów regulujących zagadnienia rozliczeń kosztów budowy z członkami spółdzielni, albowiem orzecznictwo sądowe na tle art. 208 § 1, 218 i § 226 Prawa spółdzielczego jest ugruntowane i nie budzi obecnie wątpliwości. Wynika to także z orzeczeń kasacyjnych Sądu Najwyższego wydanych w sprawach prowadzonych z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej ˝Kolejarz˝ w Słupsku.    W sprawie rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy pod sygn. I CKU 102/97, sąd I instancji orzekł wyrokiem wstępnym, że żądanie Spółdzielni Mieszkaniowej ˝Kolejarz˝ w Słupsku co do zapłaty odsetek od kredytu zaciągniętego przez powódkę na budowę budynku, w którym pozwana otrzymała przydział lokalu spółdzielczego, jest uzasadnione co do zasady. Sąd II instancji ten wyrok utrzymał w mocy, a kasacja rzecznika praw obywatelskich od tego orzeczenia została oddalona wyrokiem z dnia 10 lipca 1997 r.    Również w sprawach I CKU 50/98, I CKU 56/98, I CKU 62/98 i I CKU 72/98 rozpoznawanych przez Sąd Najwyższy sama zasada rozliczeń kosztów budowy nie budziła wątpliwości, a przyczyną uwzględnienia kasacji wniesionych przez ministra sprawiedliwości było nienależyte wyjaśnienie spraw pod względem faktycznym i prawnym.    W szczególności nie zostały wyjaśnione podstawowe dla ustalenia istnienia zobowiązania pozwanych okoliczności, a to: czy i kiedy oraz na jakich warunkach zaciągnięty został przez spółdzielnię kredyt na budowę domu; kiedy, przez kogo i na jakich warunkach został on spłacony, a tym samym w jakiej części obowiązek spłaty obciąża pozwanych. Okazało się, iż nastąpiło wydanie wyroków, mimo iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie był wystarczający do ostatecznego rozstrzygnięcia.    W przeszłości minister sprawiedliwości był uprawniony do zaskarżania prawomocnych orzeczeń sądowych kończących postępowanie w sprawach cywilnych, najpierw w drodze rewizji nadzwyczajnych (w stosunku do orzeczeń sądów wydanych do dnia 30 czerwca 1996 r.), a następnie kasacją (w okresie od 1 lipca 1996 r. do 1 lipca 1998 r.) - art. 11, 12 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń prezydenta Rzeczypospolitej Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (DzU nr 43, poz. 189 z późn. zm.).    W okresie, kiedy minister sprawiedliwości mógł zaskarżać orzeczenia w drodze kasacji, rozpoznał wiele wniosków o złożenie kasacji w sprawach, w którym powodem była Spółdzielnia Mieszkaniowa ˝Kolejarz˝ w Słupsku, dochodząca od swych członków należności z tytułu kosztów budowy budynków. W sprawach, w których według oceny ministra sprawiedliwości było to uzasadnione, złożone zostały kasacje o uchylenie wcześniej wydanych prawomocnych orzeczeń. Miało to miejsce m.in. w sprawach I CKU 50/98, I CKU 56/98, I CKU 62/98, I CKU 72/98, w których Sąd Najwyższy kasacje uwzględnił. Jednocześnie tam, gdzie nie stwierdzono podstaw do złożenia kasacji, wnioski o ich wniesienie spotkały się z odmową. Obecnie minister sprawiedliwości nie posiada uprawnień do zaskarżania prawomocnych orzeczeń cywilnych w drodze kasacji.    W myśl art. 361 usp minister sprawiedliwości może występować z wnioskiem do Sądu Najwyższego o unieważnienie prawomocnych orzeczeń wydanych w sprawie, która ze względu na osobę lub przedmiot nie podlega orzecznictwu sądów w chwili orzekania, jeżeli w trybie postępowania sądowego orzeczenie to nie może być wzruszane, ale sprawy objęte interpelacją do tej kategorii nie należą.    Zauważyć należy, że uchwała Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej ˝Kolejarz˝ w Słupsku nr 20/90, która stanowiła podstawę rozliczeń członków spółdzielni z tytułu kosztów budowy była zaskarżona na drodze wewnątrzspółdzielczej i uchwałą Nadzwyczajnego Zebrania Przedstawicieli Członków nr 2/90 została utrzymana w mocy. Następnie toczyło się postępowanie o jej uchylenie przed Sądem Okręgowym (poprzednio Wojewódzkim) w Słupsku w sprawie I C 967/91. Po przeprowadzonym postępowaniu sąd oddalił żądanie uchylenia tej uchwały. Wyrok w tej sprawie jest prawomocny. Wykorzystano zatem możliwości prawne prowadzące do zbadania zgodności z prawem tej uchwały.    Nie ma żadnych podstaw, aby minister sprawiedliwości prowadził jakiekolwiek działania w kierunku ustalenia, kto jest członkiem Spółdzielni Mieszkaniowej ˝Kolejarz˝ w Słupsku i na jakich warunkach uzyskał przydział lokalu w tej spółdzielni. Nie mieści się to w ramach nadzoru administracyjnego nad sądami powszechnymi sprawowanego przez ministra sprawiedliwości. Sprawy te powinny być zbadane wyłącznie w trybie określonym przepisami Prawa spółdzielczego z inicjatywy członków spółdzielni.    Podkreślić trzeba, że podstawową formą kontroli orzeczeń sądowych jest kontrola w ramach nadzoru judykacyjnego. Jeśli strony postępowania uważają, że zapadłe w ich sprawach orzeczenia są niezgodne z prawem i naruszają ich interesy, to powinny wykorzystać wszystkie możliwości proceduralne, w postaci wnoszenia środków odwoławczych lub innych środków zaskarżenia, aby doprowadzić do kontroli orzeczenia przez sądy wyższej instancji lub Sąd Najwyższy.    Reasumując, stwierdzić należy, że w znacznej części orzeczenia wskazane przez panią Honoratę Sobkę były już przedmiotem badań ze strony Ministerstwa Sprawiedliwości, w związku z wnioskami o wniesienie kasacji, w okresie gdy minister posiadał uprawnienia do zaskarżenia prawomocnych orzeczeń sądowych w drodze tego środka zaskarżenia.    Obecnie, w związku z okolicznościami wskazanymi wyżej, nie ma podstaw prawnych do podejmowania w tych sprawach bezpośrednich działań ze strony ministra sprawiedliwości.    Z poważaniem    Sekretarz stanu    Janusz Niedziela    Warszawa, dnia 24 grudnia 1999 r.