Debaty sejmoweII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie Wydziału ds. Sekt Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do interpelacji nr 4265 posła na Sejm RP pana Tadeusza Jacka Zielińskiego w sprawie Wydziału ds. Sekt Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji przedkładam poniższe wyjaśnienia.    W ostatnich latach daje się zauważyć niepokojący wzrost aktywności destrukcyjnych grup o podłożu religijnym, parareligijnym i terapeutycznym, zwanych potocznie sektami. Z działalnością tych grup łączą się czyny zabronione, takie jak zabójstwa, porwania, naruszanie praw rodzicielskich. Sekty prowadzą do rozbijania więzi rodzinnych i społecznych, dokonując w sposób zamierzony głębokich zmian osobowościowych u swoich członków. Zaniepokojenie niekontrolowanym wzrostem wpływów sekt wyraziło już w 1995 r. Biuro Bezpieczeństwa Narodowego. Wyrazem tego było także powołanie zarządzeniem nr 78 prezesa Rady Ministrów z dnia 25 sierpnia 1997 r. (MP nr 54, poz. S 13) Międzyresortowego Zespołu ds. Nowych Ruchów Religijnych jako organu opiniodawczo-doradczego prezesa Rady Ministrów (w załączeniu tekst zarządzenia)*). Międzyresortowemu zespołowi zostały postawione takie cele, jak diagnoza i analiza istniejących zagrożeń ze strony niektórych nowych ruchów religijnych i ich wpływu na jednostkę, rodzinę i społeczeństwo oraz wypracowanie metod skutecznego przeciwdziałania tym zagrożeniom i sposobów niwelowania skutków działalności destrukcyjnej sekt. W zakresie swoich zadań międzyresortowy zespół współpracuje z organizacjami pozarządowymi zajmującymi się pomocą ofiarom sekt i ich rodzinom, wyspecjalizowanymi ośrodkami naukowymi, a także ze swoimi odpowiednikami w innych krajach europejskich. Zespół nawiązał też kontakty robocze z Sekretariatem Episkopatu Polski i Polską Radą Ekumeniczną.    W roku bieżącym międzyresortowy zespół przygotował ˝Raport o niektórych zjawiskach społecznych związanych z działalnością sekt w Polsce˝, który w załączeniu przesyłam.*) Przedstawione w raporcie fakty i opinie świadczą o tym, iż sekty to problem niezwykle skomplikowany, niejednorodny, wielopłaszczyznowy, a przez to trudny do całościowej oceny począwszy od olbrzymiego wachlarza terminologicznego, którym z jednej strony posługują się same sekty, z drugiej osoby i instytucje badające ich zachowania, poprzez formy prawne aktywności sekt oraz rzeczywisty zakres ich działalności, aż do tego, co wzbudza największe kontrowersje i obawy społeczne - szkodliwej, destrukcyjnej, a czasami wręcz pozaprawnej działalności sekt. Mając więc za zadanie charakterystykę zjawiska sekt, niewłaściwe jest skupianie uwagi tylko i wyłącznie na jednym z jego wątków.    Szkodliwość społeczna, bezprawne i niejednokrotnie kryminalne zachowania członków i sympatyków sekt znajdują swoje odzwierciedlenie w poczuciu zagrożenia ze strony polskiego społeczeństwa, o czym świadczą wyniki przeprowadzonych badań opinii publicznej. Poczucie to wzmocnione jest poprzez brak informacji i często bezradność organów ścigania. Nie oznacza to bynajmniej, że organy państwa nie dostrzegają zagrożeń związanych z działalnością sekt w Polsce i nie podejmują żadnych kroków, ażeby im przeciwdziałać. Organy państwa w żaden sposób nie naruszają jednak konstrukcyjnych gwarancji wolności sumienia i religii. W szczególności działania państwa nie mają na celu oceny prawdziwości czy słuszności głoszonych przekonań religijnych lub światopoglądowych. Ta sfera pozostaje całkowicie poza zainteresowaniem służb państwowych. Państwo w sprawach przekonań religijnych i światopoglądowych swoich obywateli pozostaje bezstronne.    Organy administracji zobowiązane są do zapewnienia przestrzegania porządku prawnego w państwie prawa, jakim jest Rzeczpospolita Polska. Sekty, będące zagrożeniem dla obywateli, prowadzą działania łamiące podstawowe normy tego porządku. Wobec powyższego państwo poczuwa się do obowiązku ochrony swoich obywateli przed tymi zagrożeniami.    Jednym z wniosków wspomnianego raportu był postulat utworzenia w MSWiA jednostki organizacyjnej wyspecjalizowanej w problematyce sekt. Jak bowiem zauważono w raporcie, gwarancje wolności sumienia i wyznania są w Polsce konstytucyjnie potwierdzone i w tej dziedzinie prawa człowieka są w pełni respektowane. Mówi o tym głównie art. 53 konstytucji. Wolność sumienia i religii nie ma jednak charakteru nieograniczonego. Granicą tych wolności są prawa i wolności innych osób oraz bezpieczeństwo państwa, porządek publiczny, zdrowie i moralność publiczna. Sekty przekraczają te granice i to uzasadnia zainteresowanie nimi organów.    Do tej pory w MSWiA problematyka nowych ruchów religijnych i sekt była usytuowana w Departamencie Wyznań, w którego strukturze, z dniem 1 stycznia 2000 r. wyodrębniono Zespół Obsługi - Sekretariat Międzyresortowego Zespołu ds. Nowych Ruchów Religijnych. Komórka ta realizowała zadania związane z obsługą merytoryczną i administracyjno-biurową międzyresortowego zespołu, wynikające wprost z zarządzenia nr 78 prezesa Rady Ministrów z 1997 r.    Z dniem 12 maja 2000 r. minister spraw wewnętrznych i administracji zdecydował o przeniesieniu tej problematyki z Departamentu Wyznań do Departamentu Porządku Publicznego, do którego zadań należy m.in. sporządzanie analiz i prognoz stanu zagrożenia bezpieczeństwa i porządku publicznego oraz nadzór merytoryczny nad wykonywaniem zadań z zakresu ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Decyzja ta spowodowana była porządkowaniem spraw związanych ze skupieniem w jednym departamencie MSWiA wszystkich zagadnień związanych z ochroną bezpieczeństwa i porządku publicznego, które zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (DzU z 1999 r. nr 82, poz. 928, ze zm.) wchodzą w skład działu: Sprawy wewnętrzne, i którym to działem kieruje minister spraw wewnętrznych i administracji na podstawie rozporządzenia prezesa Rady Ministrów z dnia 15 października 1999 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania ministra spraw wewnętrznych i administracji (DzU nr 85, poz. 941). Zapobieganie negatywnym skutkom funkcjonowania sekt stanowi zaś niewątpliwie nieodłączny fragment programu profilaktyki przeciwdziałania przestępczości, za który odpowiada minister właściwy do spraw wewnętrznych, a nie stosunków między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi, za który odpowiada minister właściwy do spraw wyznań religijnych.    Obecnie, po przyporządkowaniu problematyki sekt do Departamentu Porządku Publicznego, zadania te zostały włączone do zakresu działania Wydziału I - Analiz i Prognoz. W ramach tego wydziału zagadnienia dotyczące sekt są prowadzone przez dwóch pracowników merytorycznych o specjalistycznym wykształceniu oraz doświadczeniu zawodowym i naukowym w tej dziedzinie. Jednak ze względu na bardzo szeroki zakres zagadnień dotyczących sekt, obejmujących diagnozę zjawiska, zwalczanie przestępczej działalności sekt, pomoc ofiarom sekt oraz prewencję, zdecydowano się na wyodrębnienie w strukturze Departamentu Porządku Publicznego MSWiA wydziału zajmującego się tymi sprawami. Dokonując tej zmiany minister spraw wewnętrznych i administracji wykorzysta swoje uprawnienia wynikające z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów (DzU z 1999 r. nr 82, poz. 929).    Z formalnoprawnego punktu widzenia do utworzenia i określenia szczegółowych zadań wydziału niezbędne będzie zarządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji, zmieniające zarządzenie w sprawie ustalenia regulaminu organizacyjnego MSWiA, oraz decyzja dyrektora generalnego MSWiA zmieniająca decyzję w sprawie zatwierdzenia wewnętrznego regulaminu organizacyjnego Departamentu Porządku Publicznego MSWiA. Akty te są obecnie przygotowywane.    Planowany wydział, którego nazwa nie została jeszcze określona, będzie komórką organizacyjną Departamentu Porządku Publicznego MSWiA powołaną w celu realizacji zadań ministra spraw wewnętrznych i administracji wobec zagrożeń niesionych przez destrukcyjne grupy kulturowe. Jednym z tych zadań jest podejmowanie przez ministra spraw wewnętrznych i administracji przewidzianych prawem czynności administracyjno-prawnych wobec kościołów i innych związków wyznaniowych wpisanych do rejestru. W myśl bowiem art. 36a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (DzU nr 29, poz. 155, ze zm.) minister spraw wewnętrznych i administracji lub prokurator może wystąpić do sądu okręgowego o stwierdzenie niezgodności działania kościoła lub innego związku wyznaniowego z przepisami prawa lub ze statutem. W razie stwierdzenia prawomocnym wyrokiem sprzeczności działalności kościoła lub innego związku wyznaniowego z prawem lub statutem organ rejestrowy wykreśla go z rejestru. Oznacza to, że związki wyznaniowe wpisane do rejestru nie mają gwarancji trwałej osobowości prawnej z chwilą dokonania wpisu do rejestru. Jednak minister spraw wewnętrznych i administracji musi posiadać odpowiednie, wyspecjalizowane służby, aby właściwie wykorzystać ten instrument prawny do zwalczania destrukcyjnej działalności sekt występujących pod szyldem zarejestrowanego kościoła lub innego związku wyznaniowego. Planowany wydział zostanie powołany właśnie w celu zbierania informacji o takich naruszeniach prawa i koordynacji działań organów państwa wobec tego zjawiska.    Kompetencje wydziału polegać również będą na realizacji zadań nałożonych na ministra spraw wewnętrznych i administracji w przyjętym w 1999 r. przez rząd i zaakceptowanym w 2000 r. przez Sejm programie ˝Polityka prorodzinna państwa˝. W rozdziale ˝Wychowanie młodego pokolenia˝ podrozdział 10 został w całości poświęcony ochronie przed negatywnym wpływem sekt. MSWiA uczestniczy, jako resort odpowiedzialny, w realizacji następujących zadań: weryfikacja przepisów pod względem skuteczności i ich ewentualna nowelizacja w celu ograniczenia rejestrowania i działalności sekt, organizowanie ośrodków informacyjno-pomocowych dotyczących działalności sekt, przygotowanie bazy danych o działalności sekt.    MSWiA jest także kluczowym resortem reprezentowanym w Międzyresortowym Zespole ds. Nowych Ruchów Religijnych. Przewodniczącym zespołu jest podsekretarz stanu w MSWiA, sekretarzem pracownik resortu wyznaczony przez przewodniczącego. MSWiA zapewnia także obsługę organizacyjno-techniczną oraz finansową zespołu. Ponadto ze względu na nadzór nad Policją, prowadzenie rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych oraz monitorowanie nadzoru nad stowarzyszeniami i fundacjami MSWiA w największym stopniu uczestniczy w realizacji zadań międzyresortowego zespołu. Brak jest jednak do tej pory odpowiedniej struktury w MSWiA powołanej do wykonywania tych zadań.    Należy bardzo mocno podkreślić, że planowany wydział nie będzie stosował jakichkolwiek metod operacyjnych. Wydział ten będzie jednostką organizacyjną usytuowaną w cywilnej części MSWiA, całkowicie poza strukturami Policji, i jako taki będzie pozbawiony narzędzi operacyjnych.    Termin ˝sekta˝ używany w opisie omawianego zjawiska został zaczerpnięty z ˝Raportu o niektórych zjawiskach związanych z działalnością sekt w Polsce˝, opracowanego w bieżącym roku przez Międzyresortowy Zespół ds. Nowych Ruchów Religijnych. W dokumencie tym sekta określana jest jako grupa, która posiadając silnie rozwiniętą strukturę władzy jednocześnie charakteryzuje się znaczną rozbieżnością celów deklarowanych i realizowanych oraz ukrywaniem norm w sposób istotny regulujących życie członków; która narusza podstawowe prawa człowieka i zasady współżycia społecznego, a jej wpływ na członków, sympatyków, rodziny i społeczeństwo ma charakter destrukcyjny. Jak z powyższego wynika, nie istnieje zagrożenie ingerencji władz państwowych w sferę przekonań religijnych i światopoglądowych obywateli, która to sfera pozostaje całkowicie poza zainteresowaniem organów państwa. Jedynie uzewnętrznianie tych przekonań indywidualnie i zbiorowo w formach naruszających prawo upoważnia organy państwa, zgodnie z konstytucją i ustawami, do odpowiedniej reakcji.    Do zakresu działania planowanego wydziału będzie należało:    1) w zakresie tworzenia i realizacji polityki państwa wobec sekt:    a) obserwowanie działalności sekt w Polsce przez gromadzenie i analizę informacji o tego typu grupach,    b) opracowywanie analiz, prognoz i programów dotyczących sekt,    c) opracowywanie projektów działań organów państwa, a w szczególności ministra spraw wewnętrznych i administracji oraz służb i jednostek mu podległych, wobec sekt,    d) wypracowywanie projektów rozwiązań, w tym postulatów legislacyjnych, w zakresie działań organów państwa wobec sekt,    e) opracowywanie i udostępnianie organom państwa oraz innym upoważnionym do tego podmiotom informacji o działalności sekt,    f) współdziałanie z organami administracji samorządowej, organizacjami pozarządowymi, środowiskami naukowymi oraz kościołami i związkami wyznaniowymi w wypracowywaniu metod skutecznego przeciwdziałania patologiom w działalności sekt, a także w tworzeniu programów pomocowych dla ofiar sekt i ich rodzin,    g) współdziałanie z komórkami organizacyjnymi MSWiA, Komendą Główną Policji oraz innymi organami administracji rządowej w zakresie zagadnień związanych z działalnością sekt oraz koordynowanie ich działań w tym zakresie,    h) nawiązywanie, utrzymywanie kontaktów i wymiana doświadczeń z organami innych państw, instytucji międzynarodowych oraz międzynarodowych organizacji pozarządowych, a także udział w realizacji wspólnych projektów;    2) w zakresie obsługi organizacyjno-technicznej i merytorycznej Międzyresortowego Zespołu ds. Nowych Ruchów Religijnych:    a) prowadzenie sekretariatu międzyresortowego zespołu, w tym przygotowywanie i prowadzenie bieżącej korespondencji dotyczącej międzyresortowego zespołu,    b) przygotowywanie materiałów na posiedzenia międzyresortowego zespołu, uczestniczenie w posiedzeniach, obsługa tych posiedzeń,    c) przygotowywanie rocznych sprawozdań z działalności międzyresortowego zespołu.    Powyższe kompetencje wynikają wprost z zadań nałożonych na ministra spraw wewnętrznych i administracji w zarządzeniu nr 78 prezesa Rady Ministrów z 1997 r. Nie stanowią więc żadnej nowej jakości w polityce ministerstwa wobec sekt, są jedynie realizacją obowiązujących aktów prawnych.    Pracownicy wydziału będą zatrudnieni w MSWiA zgodnie z przepisami ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej w drodze otwartego i konkurencyjnego naboru. Ogłoszenia o wolnych miejscach pracy w wydziale będą publikowane w biuletynie służby cywilnej.    Podkreślenia wymaga również fakt, że organy ochrony prawnej podejmują z urzędu i na wniosek działania w celu zwalczania nielegalnej aktywności sekt. Jednostki prokuratury oraz Policja w całym kraju prowadzą czynności procesowe w każdej sprawie, w której istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa. W ramach istniejącego prawa organy państwa nie mają jednak możliwości ścigania każdego czynu o szkodliwym charakterze, jeśli nie posiada on znamion czynu zabronionego - a tak jest w większości przypadków zachowań obserwowanych w sektach. Nie każde popełnione przez sektę nadużycie stanowi naruszenie prawa. Jednak tam, gdzie dochodzi do naruszania prawa, organy ścigania interweniują w zakresie swoich uprawnień, wykorzystując dostępne instrumenty prawne. Planowany wydział nie będzie w żadnym wypadku zastępował odpowiednich organów ścigania i orzekania. Jego zadaniem będzie uzupełnienie istotnej luki informacyjno-analitycznej, jaka jest dostrzegana w działaniach organów państwa wobec sekt. Wydaje się, że przepisy prawa karnego są wystarczające do ścigania przestępstw popełnianych w związku z działalnością sekt. Niewystarczająca jest natomiast wiedza organów ścigania o rzeczywistych zagrożeniach ze strony sekt, specyficznych obszarach, metodach i skutkach ich działalności. Wydział będzie zbierał, analizował i udostępniał te informacje, przekazując odpowiednie wnioski również organom ścigania, które będą w dalszej kolejności podejmować decyzje co do następnych czynności przewidzianych prawem.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Antoni Podolski    Warszawa, dnia 28 lipca 2000 r.