Debaty sejmoweII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie pomocy państwa dla rodzin wielodzietnych i rodzin bezrobotnych

   W odpowiedzi na interpelację pana posła Jana Kulasa, znak SPS-0202-4020/00, dotyczącą pomocy państwa dla rodzin wielodzietnych i rodzin bezrobotnych, uprzejmie informuję, co następuje:    Ustalony przez Sejm RP plan finansowy Funduszu Pracy na 2000 r. (w ramach przyjętej ustawy budżetowej) przewiduje wydatki ogółem w kwocie 5917,9 mln zł, w tym na zasiłki dla bezrobotnych, zasiłki i świadczenia przedemerytalne 4367,1 mln zł, zaś na aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu (w ujęciu kasowym) kwotę 1195,3 mln zł, tj. o 3% wyższą niż w 1999 r. Występujące i zgłaszane w tym zakresie potrzeby są znacznie wyższe, powodując, iż aktualna sytuacja finansowa Funduszu Pracy jest trudna. Wyższa od planowanej liczba osób uprawnionych do zasiłków dla bezrobotnych oraz zasiłków i świadczeń przedemerytalnych uniemożliwia w chwili obecnej zwiększenie limitów na aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu, określonych ustawą budżetową na 2000 r.    Zgodnie z art. 57a ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jedn. DzU z 1997 r. nr 25, poz. 128 z późn. zm.) od dnia 1 stycznia 2000 r. prezes Krajowego Urzędu Pracy przekazuje środki Funduszu Pracy samorządom wojewódzkim i powiatowym na realizację należących do ich zakresu zadań według algorytmu określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1999 r. w sprawie algorytmu przekazywania środków Funduszu Pracy samorządom wojewódzkim i powiatowym (DzU nr 109, poz. 1237).    Na podstawie powyższych przepisów w I kwartale br. prezes Krajowego Urzędu Pracy przekazał samorządom powiatowym decyzje w sprawie kwoty środków Funduszu Pracy na finansowanie programów przeciwdziałania bezrobociu w 2000 r.    Jednocześnie, na podstawie ww. rozporządzenia, z części Funduszu Pracy przewidzianej w ustawie budżetowej na finansowanie aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu wyodrębniona została 44% rezerwa celowa, którą prezes Krajowego Urzędu Pracy przyznaje dodatkowo starostom po przedstawieniu przez nich wniosków o zwiększenie ustalonego limitu na realizację zadań określonych w kontraktach zawieranych z samorządami powiatowymi. Przy rozdziale tej rezerwy dodatkowe kwoty przyznawane są przede wszystkim tym powiatom, na terenie których wystąpiła najtrudniejsza sytuacja na lokalnym rynku pracy.    Wielkość środków finansowych na realizację zadań pomocy społecznej w roku 2000, z rezerwami, wynosi 5 146 434 tys. zł i w stosunku do roku ubiegłego jest większa o 8,4%. Środki pomocy społecznej w rozbiciu na poszczególne rozdziały przedstawiają się następująco:    - domy pomocy społecznej 1 343 933 tys. zł,    - zasiłki i pomoc w naturze 1 850 667 tys. zł,    - zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne 215 893 tys. zł,    - powiatowe centra pomocy rodzinie 35 356 tys. zł,    - rodziny zastępcze i własne 470 500 tys. zł,    - terenowe ośrodki pomocy społecznej 429 459 tys. zł,    - zespoły ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności 15 705 tys. zł,    - usługi opiekuńcze 30 314 tys. zł,    - stowarzyszenia opieki społecznej 8415 tys. zł,    - pozostała działalność 610 199 tys. zł,    w tym    - placówki opiekuńczo-wychowawcze 555 841 tys. zł,    - składka na ubezpieczenie zdrowotne 51 677 tys. zł,    - regionalne ośrodki polityki społecznej 600 tys. zł.    W ramach rezerw celowych przewidziane są środki na realizację m.in. następujących zadań:    - zasiłki i pomoc w naturze 312 883 tys. zł,    - domy pomocy społecznej 30 000 tys. zł,    - dożywianie dzieci 76 153 tys. zł,    - składka na ubezpieczenie zdrowotne 43 650 tys. zł,    - dotacje dla samorządów wojewódzkich na realizację zadań pomocy społecznej 4956 tys. zł,    - pomoc dla cudzoziemców 634 tys. zł,    - wspieranie programów lokalnych 10 000 tys. zł.    W stosunku do roku ubiegłego największy wzrost środków w roku 2000 nastąpił w następujących zadaniach:    - zespoły ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności o 52,0%,    - zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne o 34,6%,    - powiatowe centra pomocy rodzinie o 29,9%,    - rodziny zastępcze o 23,8%.    W chwili obecnej zostały częściowo uruchomione m.in. następujące rezerwy:    - dożywianie uczniów 70%,    - zasiłki i pomoc w naturze 51,1%,    - składka na ubezpieczenie zdrowotne 80,5%,    - zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne 39,9%.    Pozostałe części rezerw planuje się uruchomić w najbliższym okresie.    Informuję również pana marszałka, że po wyczerpaniu omawianych uprzednio rezerw podejmę odpowiednie działania mające na celu pozyskanie dodatkowych środków, niezbędnych zwłaszcza do bieżącego finansowania pomocy środowiskowej.    Przewiduję, że w bieżącym roku wystąpią możliwości dokonania przesunięć środków z oszczędności powstałych w toku realizacji rezerw przeznaczonych w ustawie budżetowej na inne zadania.    Pragnę poinformować pana marszałka, że dostrzegając trudną sytuację rodzin, szczególnie rodzin z dziećmi, od 1996 r. realizowane jest poprzez ośrodki pomocy społecznej wsparcie zadania własnego gminy w zakresie dożywiania dzieci. W rezerwie celowej budżetu państwa przeznaczane są środki finansowe na wsparcie zadania własnego gminy wynikającego z ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (DzU z 1998 r. nr 64, poz. 414 z późn. zm.) w zakresie udzielania pomocy w formie m.in. posiłku osobom tego pozbawionym - art. 10 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy. Środki te przekazywane są decyzją ministra finansów do budżetów wojewodów i rozdysponowywane na potrzeby poszczególnych gmin. Podział środków oraz udzielanie pomocy odbywa się w oparciu o opracowane w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej ˝Zasady przyznawania dotacji celowej na dofinansowanie gmin w zakresie dożywiania uczniów w 2000 r. oraz udzielania uczniom pomocy w formie dożywiania˝, które to zasady są corocznie przekazywane do wojewodów.    Przesłane ˝Zasady...˝ określają m.in. warunki, jakie powinna spełnić gmina ubiegająca się o przyznanie dotacji, m.in. 30% udziału środków własnych gminy w ogólnych kosztach, a także umożliwiają udzielanie pomocy w formie posiłku uczniom z rodzin, których dochody dwukrotnie przekraczają kryterium dochodowe określone w art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Przyjęcie w ˝Zasadach...˝, że można odstąpić od zwrotu wydatków poniesionych na pomoc w formie posiłku, oznacza, iż w praktyce dzieci z rodzin o niskich dochodach mogą otrzymać posiłek za darmo - koszt ponosi ośrodek pomocy społecznej. Rozwiązanie to pozwala na objęcie pomocą w formie posiłku dzieci z rodzin wielodzietnych i rodzin, w których występuje problem bezrobocia. Umożliwiają one również dokonywanie ze środków rezerwy celowej budżetu państwa, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, zakupu niezbędnych urządzeń do przygotowania i wydawania posiłków.    Dodatkowo ˝Zasady...˝ umożliwiają wojewodom przyznanie dotacji tym gminom, których dochody własne nie pozwalają na zapewnienie 30% udziału w kosztach dożywiania uczniów. Wielkość środków przeznaczana w budżecie państwa na realizację tego zadania jest corocznie zwiększana o przewidywany na dany rok wskaźnik inflacji.    Od roku 1996 wielkość środków przekazywanych z budżetu państwa na realizację tego zadania przedstawia się następująco:    1. rok 1996 - 30 000 000 zł,    2. rok 1997 - 45 500 000 zł,    3. rok 1998 - 69 395 000 zł, w tym 20 000 000 zł ze środków przeznaczonych na zwalczanie skutków podwyżki cen nośników energii,    4. rok 1999 - 72 046 000 zł,    5. rok 2000 - 76 153 000 zł.    Jednocześnie należy zaznaczyć, że, poza środkami przeznaczonymi z budżetu państwa w ramach rezerwy celowej, na dożywianie uczniów angażowane są środki własne gmin. Wielkość tych środków przedstawiała się następująco:    1. rok 1996 - 30 772 217 zł,    2. rok 1997 - 26 304 479 zł,    3. rok 1998 - 60 574 970 zł,    4. rok 1999 - 67 195 575 zł.    Natomiast zgodnie z danymi otrzymywanymi z wydziałów ds. pomocy społecznej urzędów wojewódzkich liczba dzieci dożywianych ze środków własnych i rezerwy budżetu państwa przedstawiała się następująco (stan na dzień 31 grudnia danego roku):    1. rok 1996 - 516 761 dzieci,    2. rok 1997 - 545 574 dzieci,    3. rok 1998 - 573 064 dzieci,    4. rok 1999 - 689 817 uczniów.    Resort pracy, poprzez samorządowe ośrodki pomocy społecznej, podjął działania mające na celu zminimalizowanie problemu związanego z niedożywieniem dzieci. Jednakże realna możliwość objęcia dzieci pomocą w formie dożywiania jest uzależniona od wielkości środków przeznaczanych na ten cel w ramach budżetów gmin, rozeznania potrzeb w tym zakresie na terenach poszczególnych gmin oraz wielkości środków przeznaczanych w ramach rezerwy celowej budżetu państwa na realizację tego zadania. Dodatkowym powodem pozostawania uczniów poza systemem dożywiania jest niejednokrotnie brak technicznych możliwości organizowania dożywiania w szkołach - brak stołówek, sprzętu do przygotowania i wydawania posiłków - a także niechęć rodziców, szczególnie w przypadkach, gdy dzieci pozostają w domu, dla których i tak przygotowywany jest posiłek.    Jednocześnie pragnę poinformować, że ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jedn. DzU z 1997 r. nr 25, poz. 128 z późn. zm.) oraz wydane na jej podstawie akty wykonawcze tworzą system instrumentów do realizacji zadań i przedsięwzięć w zakresie zatrudnienia i przeciwdziałania bezrobociu oraz zapobiegania jego skutkom.    Określone w przepisach ustawy świadczenia pieniężne (zasiłki dla bezrobotnych, dodatki szkoleniowe, stypendia, zasiłki i świadczenia przedemerytalne), a także świadczenia niepieniężne - adresowane są do wszystkich uprawnionych osób (bezrobotnych lub osób poszukujących pracy), a zatem pośrednio również do rodzin tych osób.    Rozwiązaniom o charakterze prorodzinnym w ustawie o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu służą następujące rozwiązania prawne:    - Do okresu uprawniającego do zasiłku dla bezrobotnych, od którego zależy wysokość i okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych, zalicza się okresy urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie odrębnych przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi, innych udzielonych urlopów bezpłatnych, a także okresy niewykonywania pracy przed dniem 8 czerwca 1968 r., stanowiące przerwę w zatrudnieniu spowodowaną opieką nad dzieckiem:    1) w wieku do 4 lat - w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie z okresami, o których mowa w art. 23 ust. 2 pkt 2 - bez względu na liczbę dzieci - do 6 lat,    2) na które, ze względu na jego stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny, przysługuje pielęgnacyjny zasiłek rodzinny - dodatkowo do 3 lat na każde dziecko (art. 24 ust. 1 ustawy).    - Maksymalny okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych, wynoszący 18 miesięcy, przysługuje bezrobotnym małżonkom zamieszkałym w dniu nabycia prawa do zasiłku oraz w okresie jego pobierania na terenie działania powiatowego urzędu pracy, jeżeli stopa bezrobocia na tym obszarze, w dniu 30 czerwca roku poprzedzającego dzień nabycia prawa do zasiłku, przekraczała 2-krotnie przeciętną stopę bezrobocia w kraju, i mającym na utrzymaniu co najmniej jedno dziecko w wieku do 15 lat, a małżonek bezrobotnego jest także bezrobotny i utracił prawo do zasiłku z powodu upływu okresu jego pobierania (art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy). Powyższe uprawnienie jest adresowane do małżonków mających na utrzymaniu dziecko w wieku do 15 lat, w sytuacji gdy oboje pozostają bez pracy.    - Ustawa przewiduje możliwość przedłużenia okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych kobiecie, która urodzi dziecko w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych lub w okresie miesiąca po jego zakończeniu. Okres tego przedłużenia odpowiada okresowi, przez który przysługiwałby jej zasiłek macierzyński (art. 25 ust. 5 ustawy).    - Bezrobotni zarejestrowani w powiatowych urzędach pracy podlegają w okresie posiadania statusu bezrobotnego, stosownie do przepisów ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego i uprawnieni są do świadczeń zdrowotnych, a ponadto bezrobotnym pobierającym zasiłki, stypendium w okresie odbywania szkolenia lub stażu u pracodawcy przysługują, na zasadach przewidzianych dla pracowników, zasiłki porodowe (art. 31 ust. 1 pkt 1 ustawy) oraz określone w odrębnych przepisach zasiłki rodzinne (jeśli spełniają określone w tych przepisach kryterium dochodu), a także zasiłki pielęgnacyjne i zasiłki pogrzebowe.    Pragnę poinformować pana marszałka, że Komitet Społeczny Rady Ministrów przyjął projekt ustawy o jednorazowym dodatku rodzinnym w roku 2000, który obecnie oczekuje na rozpatrzenie przez Radę Ministrów.    Zaproponowane obecnie rozwiązanie różni się od zastosowanego w roku 1999 tym, że zrezygnowano z jego charakteru socjalnego i skierowano do wszystkich rodzin wielodzietnych, na których utrzymaniu pozostaje co najmniej troje dzieci w wieku od lat 16 lub do lat 20, o ile kształcą się w szkole, albo bez względu na wiek, jeżeli są uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego, niezależnie od posiadanych przez tę rodzinę dochodów. Przewiduje się, że dodatek rodzinny będzie przysługiwał na trzecie i każde kolejne dziecko.    Mając na uwadze, że jest to świadczenie jednorazowe, uznano za celowe wykorzystać niektóre regulacje zawarte w ustawie o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz istniejący i sprawdzony system wypłat zasiłków rodzinnych. Przyjęcie takiego rozwiązania pozwoli na sprawne ustalenie uprawnionych oraz przeprowadzenie wypłat, ograniczy możliwość ewentualnych nadużyć, a także zminimalizuje koszty realizacji tych świadczeń. Osoby uprawnione do pobierania zasiłków rodzinnych nie będą musiały składać wniosków o wypłatę dodatków rodzinnych, gdyż wykorzystane zostaną dokumenty złożone w sprawie zasiłków rodzinnych. Natomiast uprawnionym, którzy nie pobierają zasiłków rodzinnych na swoje dzieci, prawo do dodatku zostanie ustalone na podstawie złożonego przez nich, udokumentowanego wniosku.    Na podstawie wypłat dokonanych w 1999 r. liczbę dzieci trzecich i dalszych, spełniających określone w projekcie ustawy kryteria uprawniające do dodatku rodzinnego, w roku bieżącym oszacowano na ok. 1 350 000. W związku z faktem, że wielkość środków finansowych przyjętych w budżecie roku obecnego na realizację tego zadania wynosi 200 mln zł, jednorazowe świadczenie wyniesie 145 zł na każde uprawnione dziecko.    Z poważaniem    Sekretarz stanu    Joanna Staręga-Piasek    Warszawa, dnia 14 czerwca 2000 r.