Debaty sejmoweII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie uruchomienia środków budżetowych na inwestycje infrastrukturalne na obszarach wiejskich

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją pana Wiktora Osika, posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, w sprawie uruchomienia środków budżetowych na inwestycje infrastrukturalne na obszarach wiejskich (pismo SPS-0202-4384/00 z dnia 18 lipca 2000 r.) uprzejmie informuję pana marszałka, co następuje:    Zgodnie z ustawą budżetową na rok 2000 z dnia 21 stycznia 2000 r. (DzU nr 7, poz. 85) dla Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zostały przewidziane środki w kwocie 1150 mln zł, w tym 200 mln zł na współfinansowanie programu SAPARD.    W ramach środków w kwocie 200 mln zł przeznaczonych na współfinansowanie przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa programu SAPARD będą wspierane cztery główne środki działania (przewidziane w programie operacyjnym SAPARD), w tym przedsięwzięcia inwestycyjne w zakresie rozwoju i poprawy infrastruktury obszarów wiejskich, realizowane przez jednostki samorządu terytorialnego.    Łącznie na przedsięwzięcia infrastrukturalne przewidywana jest pomoc dla Polski w równowartości 65,78 mln euro ze środków SAPARD. Pomoc ta odpowiednio zostanie powiększona środkami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na współfinansowanie tego programu.    Tryb i procedury udzielania pomocy finansowej dla jednostek samorządu terytorialnego będą oparte o kryteria zawarte w ˝Programie operacyjnym SAPARD dla Polski˝, przygotowanym przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, z uwzględnieniem regulacji prawnych określonych przez Komisję Europejską. Obecnie nadal trwa proces negocjacji i uzgodnień dotyczących zakresu i trybu realizacji działań objętych programem, ponieważ do uruchomienia programu SAPARD niezbędna jest ostateczna jego akceptacja przez Komisję Europejską, a także podpisanie wieloletniej i rocznej umowy finansowej. Pierwszym możliwym terminem podpisania umowy finansowej jest w przypadku Polski 6 października br. Równocześnie trwają prace nad rozwiązaniami systemowymi i instytucjonalnymi, związanymi z realizacją programu SAPARD, tak aby uruchomienie środków możliwe było jeszcze w bieżącym roku.    Pragnę jednak nadmienić, że postanowienia ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (DzU nr 155, poz. 1014 z późn. zm.) stanowią, że wydatki na współfinansowanie programów realizowanych ze środków pochodzących ze źródeł zagranicznych mogą być dokonywane z budżetu państwa dopiero po uzyskaniu tych środków. Utrudnia to w obecnym stanie prawnym zmianę przeznaczenia środków przewidzianych na współfinansowanie programu SAPARD i wcześniejsze ich przekazywanie gminom na przedsięwzięcia infrastrukturalne. Zgodnie bowiem z ww. ustawą wydatki publiczne mogą być ponoszone na cele i w wysokości ustalonej w ustawie budżetowej i w planie finansowym jednostki sektora finansów publicznych, która wydatkowuje środki budżetowe.    W przypadku opóźnień i braku możliwości wykorzystania w pełni zaplanowanych na współfinansowanie programu SAPARD środków budżetowych, wobec nieotrzymania jeszcze szczegółowych procedur z Komisji Europejskiej, zgodnie z ww. ustawą o finansach publicznych niewykorzystane środki budżetowe mogłyby być przeniesione na 2001 r., co pozwoliłoby na zabezpieczenie zwiększonych potrzeb w roku przyszłym w tym zakresie. Uwzględniając jednak potrzeby dotyczące rozwoju infrastruktury na obszarach wiejskich biorę pod uwagę możliwość wykorzystania przez ARiMR tych środków w roku bieżącym.    Równocześnie uprzejmie informuję pana marszałka, że w dniu 25 lipca została podpisana umowa kredytowa z Bankiem Światowym w sprawie zaciągnięcia pożyczki na realizację ˝Programu aktywizacji obszarów wiejskich˝. Zakłada się, że środki ww. pożyczki zostaną wykorzystane również na rozwój infrastruktury na obszarach wiejskich (w tym m.in. na poprawę zaopatrzenia wsi w wodę, w urządzenia do odprowadzania i oczyszczania ścieków, wysypiska śmieci, drogi lokalne).    Uzyskanie poprawy sytuacji w rolnictwie jest procesem trudnym i długotrwałym. Wszechstronne działania rządu i Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zarówno doraźne jak i systemowe, nie mogą przynieść szybkich efektów. Jest to spowodowane przede wszystkim ogromem wieloletnich zaniedbań i ograniczonymi możliwościami finansowego wsparcia procesów przebudowy rolnictwa i wsi oraz koniecznością jednoczesnego podejmowania wielu inicjatyw interwencyjnych na rynku rolno-żywnościowym.    W ostatnich dwóch latach dodatkową przyczyną pogorszenia się sytuacji w rolnictwie było załamanie handlu towarami rolno-spożywczymi z Rosją, będącą głównym odbiorcą naszych produktów, oraz spadek produkcji globalnej w rolnictwie o ponad 5% w 1999 r. w porównaniu do roku poprzedniego.    W wyniku znacznego rozszerzenia działań interwencyjnych na rynku rolnym w 1999 r. oraz ochrony przed nadmiernym lub zbyt tanim importem, od II półrocza ubiegłego roku poprawiły się uwarunkowania produkcji rolniczej i rozpoczął się powolny proces odbudowy dochodów rolniczych. Niestety, tegoroczne straty z tytułu suszy i przymrozków wiosennych, a także gradobicia zahamowały w niektórych regionach ten proces.    Dla przeciwdziałania niekorzystnym tendencjom podjęto decyzje odnośnie do kierunków rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich oraz przygotowania niezbędnych systemów i instytucji do wsparcia procesów rozwojowych. Opracowane zostały i przyjęte przez rząd dokumenty programowe określające uwarunkowania, cele i środki realizacji zadań (Średniookresowa strategia rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich, Spójna polityka strukturalna rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa, Pakt dla rolnictwa i obszarów wiejskich). Przygotowane zostały harmonogramy realizacji poszczególnych zadań, określono źródła finansowania, podjęto skuteczne działania na rzecz pozyskania środków z funduszy przedakcesyjnych i pożyczki Banku Światowego.    Poza pracami programowymi działania rządu koncentrują się na:    - zadaniach związanych z poprawą sytuacji dochodowej w rolnictwie, obejmujących interwencję i ochronę krajowego rynku rolnego oraz instrumenty wspierające bieżące procesy produkcyjne,    - preferencyjnym kredytowaniu inwestycji w rolnictwie i na wsi, mających na celu trwałą przebudowę rolnictwa i obszarów wiejskich oraz zwiększenie konkurencyjności sektora rolnego,    - pracach legislacyjnych polegających na przygotowywaniu nowych i nowelizacji istniejących ustaw, jak i aktów prawnych niższego rzędu,    - przygotowaniu do negocjacji i integracji z Unią Europejską.    Przyjęte w ustawie budżetowej na 2000 r. wydatki ogółem na rolnictwo, rynki rolne, rozwój wsi i świadczenia socjalne w wysokości 4575,5 mln zł są wyższe od przewidzianych w ustawie na 1999 r. o 45,8% i stanowią 2,93% wydatków budżetu państwa. Po raz pierwszy przewidziano znacznie większe środki na trwałe przemiany o charakterze strukturalnym (SAPARD, PHARE, pożyczka Banku Światowego).    W ramach ww. wydatków na rolnictwo, rozwój wsi i rynki rolne w roku 2000 przewiduje się kontynuację rozpoczętych reform strukturalnych w polskim rolnictwie, poprzez m. in.:    - wprowadzenie postępu biologicznego w rolnictwie z uwzględnieniem zmodyfikowanych zasad stosowania dotacji,    - kontynuację działań w kierunku poprawy struktury agrarnej,    - dalszy rozwój rynków hurtowych i giełd rolnych oraz działań marketingowych na rynkach produktów rolnych,    - rozwój infrastruktury na terenach wiejskich oraz małych i średnich przedsiębiorstw,    - tworzenie nowych miejsc pracy poza rolnictwem.    Ponadto w ustawie budżetowej na 2000 r. w budżetach wojewodów wydatki ogółem w dziale 40: Rolnictwo zaplanowane zostały w wysokości 679 680 tys. zł, co stanowi wzrost o 7,12% w stosunku do planowanych wydatków na 1999 r.    Formułując strategię Programu operacyjnego SAPARD skupiono się na tych dziedzinach, które wymagają największych nakładów inwestycyjnych w związku z szeroko rozumianymi przygotowaniami Polski do integracji z UE, a także decydować będą w okresie po uzyskaniu członkostwa o konkurencyjności obszarów wiejskich i rolnictwa w warunkach Jednolitego Rynku. Uwzględniono również inwestycje w zakresie rozwoju edukacji, uznając, że jest to najważniejszy czynnik aktywizacji obszarów wiejskich.    Dla realizacji powyższych celów program SAPARD w Polsce będzie oparty na 7 działaniach:    1. Poprawa przetwórstwa i marketingu produktów rolnych i rybnych.    2. Inwestycje w gospodarstwach rolnych.    3. Rozwój infrastruktury obszarów wiejskich.    4. Różnicowanie działalności gospodarczej na obszarach wiejskich.    5. Działania agro-środowiskowe i zalesieniowe (projekty pilotażowe).    6. Szkolenia zawodowe.    7. Pomoc techniczna.    Wszystkie te działania uwzględniać będą wymogi związane z ochroną środowiska.    Opóźnienia w realizacji programu SAPARD wynikły z przyczyn niezależnych od strony polskiej (Komisja Europejska zbyt późno udostępniła akty wykonawcze). Ponieważ zgodnie z zapewnieniem Komisji Europejskiej środki niewykorzystane w danym roku mogą być przesuwane na następne lata, nie ma zagrożenia utraty zaplanowanych na bieżący rok środków w tym zakresie.    Program SAPARD jest największym, ale nie jedynym programem pomocowym dla polskiej wsi i rolnictwa, finansowanym z udziałem źródeł zagranicznych. Równocześnie rozpoczyna się realizacja kredytu Banku Światowego pod nazwą Program aktywizacji obszarów wiejskich. Obejmie on wszystkie 16 województw, a jego główne cele to:    - zwiększenie pozarolniczego zatrudnienia na obszarach wiejskich,    - wsparcie procesu umocnienia samorządów i rozwoju regionalnego,    - zapewnienie Polsce pomocy w budowie potencjału instytucjonalnego na rzecz stworzenia zdolności absorpcyjnych pomocy przedakcesyjnej, w przyszłości funduszy strukturalnych Unii Europejskiej.    Szczególnie wspierane będzie tworzenie nowych miejsc pracy na wsi poza rolnictwem, poprawa edukacji na obszarach wiejskich, wzmocnienie administracji lokalnej i regionalnej oraz rozwój infrastruktury technicznej (zaopatrzenie w wodę, gospodarka ściekowa, zagospodarowanie odpadów stałych, drogi powiatowe i gminne).    Jednym z instrumentów polityki rolnej służących rozwojowi i modernizacji rolnictwa oraz obszarów wiejskich są udzielane rolnikom preferencyjne kredyty inwestycyjne i obrotowe. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stosuje dopłaty do oprocentowania kredytów inwestycyjnych:    - na zakup gruntów rolnych (do 100 ha), oprocentowanych dla kredytobiorców w wysokości 0,25 stopy redyskonta weksli, tj. aktualnie 5%. Kredyt może być udzielany maksymalnie na 15 lat z możliwością karencji w spłacie kapitału do 2 lat,    - na utworzenie lub urządzenie gospodarstwa przez osoby, które nie ukończyły 40 roku życia. Oprocentowanie dla kredytobiorców wynosi również 0,25 stopy redyskonta weksli, tj. aktualnie 5%. Kredyt może być udzielony maksymalnie na 15 lat z możliwością karencji w spłacie kapitału do 2 lat,    - na utworzenie lub urządzenie gospodarstwa rolnego realizowanego w ramach programu osadnictwa na gruntach skarbu państwa, oprocentowanych w zależności od rodzaju realizowanego przedsięwzięcia aktualnie 5,0-12,50%,    - na realizację przedsięwzięć inwestycyjnych w rolnictwie, przetwórstwie rolno-spożywczym i usługach dla rolnictwa. Kredyt może być udzielony maksymalnie na 8 lat z możliwością karencji w spłacie do 2 lat. Oprocentowanie dla kredytobiorcy wynosi 11,50-12,50%,    - na realizację przedsięwzięć objętych branżowym programem restrukturyzacji i modernizacji mleczarstwa oraz programem wspólnego użytkowania maszyn rolniczych. Kredyty te udzielane są na 8 lat z możliwością karencji w spłacie kapitału do 3 lat. Oprocentowanie dla kredytobiorcy, w zależności od banku kredytującego, waha się od 5,75 do 6,25%,    - na wzmocnienie produkcji w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej znajdujących się na obszarach dotkniętych klęskami żywiołowymi. Kredyty klęskowe mogą być udzielane do wysokości szkód w uprawach rolnych, inwentarzu i rzeczowych środkach obrotowych do produkcji rolnej oraz wartości odtworzeniowej środków trwałych, oszacowanej przez komisję powołaną przez właściwego wojewodę. Oprocentowanie dla rolników wynosi w skali roku 5%. W zależności od celu kredytowania kredyty mogą być udzielane na okres od 5 do 8 lat, natomiast kredyty na zakup rzeczowych środków do produkcji rolnej na okres 24 miesięcy. W przypadku klęskowych kredytów obrotowych bank, na wniosek kredytobiorcy, może zastosować prolongatę spłaty rat kapitału i odsetek w okresie kredytowania, w tym zastosować jednorazową spłatę kapitału i odsetek.    Zgodnie z nowelizacją rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 2000 r., zmieniającą rozporządzenie w sprawie szczegółowych kierunków działań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz sposobów ich realizacji, zwiększone zostały maksymalne kwoty kredytów inwestycyjnych na wspomaganie rozwoju rolnictwa, przemysłu rolno-spożywczego i usług w rolnictwie, a także przedsięwzięć mających na celu dostosowanie jakości produktów żywnościowych do standardów obowiązujących w Unii Europejskiej. Kwoty kredytów dla gospodarstw podwyższono z 500 tys. zł do 2 mln zł, przetwórstwa rolno-spożywczego z 2 do 8 mln zł, dla działów socjalnych produkcji rolnej i usług w rolnictwie z 2 do 4 mln zł.    Dla wsparcia procesów produkcyjnych stosowane są i będą w najbliższych latach dopłaty do kredytów na zakup środków do produkcji rolnej oraz do skupu podstawowych płodów rolnych. Kredyty mogą być zaciągane na zakup:    - nawozów mineralnych, środków ochrony roślin oraz pasz,    - kwalifikowanego materiału siewnego i szkółkarskiego,    - zwierząt hodowlanych,    - pszczelich matek użytkowych i reprodukcyjnych,    - paliwa na cele rolnicze.    Obecnie rolnicy mogą uzyskać preferencyjny kredyt o równowartości 10 dt żyta na 1 ha użytków rolnych, a w gospodarstwach dotkniętych klęską suszy w równowartości 15 dt/ha. Oprocentowanie dla kredytobiorcy wynosi 0,4 stopy redyskontowej weksli, tj. aktualnie 8% w skali roku (w przypadku obrotowych kredytów klęskowych - 5%).    Producenci krajowi mogą korzystać z preferencyjnych kredytów na skup i przechowywanie m.in.:    - krajowego materiału siewnego,    - krajowych zbóż, rzepaku, buraków cukrowych i cukru, ziemniaków, skrobi ziemniaczanych, ziół i suszu ziół, owoców i warzyw.    Oprocentowanie płacone przez kredytobiorcę wynosi 0,7 stopy redyskontowej weksli, tj. aktualnie 14%. Przy skupie zbóż, rzepaku i materiału siewnego ze zbiorów 2000 r. wprowadzono dodatkowe preferencje, i tak:    - oprocentowanie dla podmiotów skupujących zboża konsumpcyjne w systemie dopłat dla producentów wynosi w lipcu i sierpniu 9%, we wrześniu 10% i w październiku 11%,    - oprocentowanie dla podmiotów skupujących rzepak i materiał siewny - 10%.    W 2000 r. została wzmocniona ochrona granic przed niekontrolowanym importem tych płodów rolnych, których wystarczającą ilość mamy w Polsce przy jej zwiększeniu w odniesieniu do niektórych produktów:    - utrzymano podniesione stawki celne na mięso wieprzowe, pszenicę, słód, rzepak, cukier, masło, jogurt oraz zabielacze do kawy produkowane na bazie skrobi,    - utrzymano kwartalny podział kontyngentów WTO na mięso wołowe, wieprzowe i drobiowe, pszenicę, rzepak, cukier,    - wprowadzono ograniczenia wielkości transz importowanego mięsa wieprzowego i drobiowego, masła, skrobi do 100 ton, pszenicy nie więcej niż 1500 ton, ziarna rzepaku nie więcej niż 50 ton, niektórych produktów skrobiowych, koncentratu pomidorowego nie więcej niż 20 ton,    - podniesiono stawki celne na 4 grupy przetworów zbożowych,    - utrzymano wycofanie preferencji w imporcie przy ustanowieniu kontyngentów taryfowych dostępu do rynku:    -- niektórych produktów skrobiowych z krajów CEFTA, Litwy i Łotwy,    -- pszenicy i kukurydzy z Czech, Słowacji i Węgier,    -- mięsa drobiowego i wieprzowego z Węgier,    -- cukru z Czech i Słowacji,    -- koncentratu pomidorowego z Czech, Słowacji, Węgier i Litwy.    Korzystny wpływ na kształtowanie się cen na rynku rolnym, a tym samym poprawę dochodów z produkcji rolniczej ma realizowany przez Agencję Rynku Rolnego program działań interwencyjnych, uchwalany corocznie przez rząd. W 2000 r. interwencja na rynku rolnym obejmuje:    - pszenicę konsumpcyjną - dopłaty do skupu 3,3 mln ton w okresie od początku żniw do 31 października; uzupełniające zakupy bezpośrednie za środki ARR bez dopłat 150 tys. ton od listopada. Dopłaty wyniosą w lipcu-sierpniu 70 zł, we wrześniu 80 zł i w październiku 100 zł,    - żyto konsumpcyjne - dopłaty bezpośrednie do skupu 700 tys. ton; uzupełniające zakupy bezpośrednie za środki ARR bez dopłat 100 tys. ton. Dopłaty w wysokości 45 zł w lipcu-sierpniu, 50 zł we wrześniu, 80 zł w październiku,    - masło - wykup interwencyjny 8 tys. ton,    - odtłuszczone mleko w proszku - dopłaty do eksportu do wysokości 23 mln zł,    - półtusze wieprzowe - skup interwencyjny 40 tys. ton (zrealizowano ponad 60 tys. ton),    - skrobię ziemniaczaną - dopłaty do eksportu 12,5 mln zł,    - miód pszczeli - wykup interwencyjny ok. 1,25 tys. ton.    Na działania interwencyjne w 2000 r. przeznaczy się 814,2 mln zł, niezależnie od kosztów związanych z utrzymywaniem zapasów.    Podając powyższe, pozwalam sobie załączyć szczegółową informację o dodatkowych źródłach finansowania zadań gmin w 2000 r. wraz z aktualnymi nazwami i adresami jednostek dysponujących tymi środkami.*)    Podsekretarz stanu    Feliks Klimczak    Warszawa, dnia 9 sierpnia 2000 r.