Debaty sejmoweII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie finansowania kościołów i związków wyznaniowych

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Jana Kochanowskiego, przekazaną w dniu 20 bm. przy piśmie SPS-0202-6981/01, pragnę wyjaśnić, iż powołanie i ustalenie składu rządowej komisji zostało dokonane decyzją prezesa Rady Ministrów z dnia 25 maja 1998 r. na podstawie art. 12 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o organizacji i trybie prac Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów (DzU nr 106, poz. 492 z późn. zm.). Zobowiązanie rządu RP do powołania komisji wynika w szczególności z art. 22 ust. 2 konkordatu zawartego między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską (DzU z 1998 r. nr 51, poz. 318). Równocześnie Ojciec Święty Jan Paweł II powołał Kościelną Komisję Konkordatową oraz ustalił jej skład i przewodniczącego. Nuncjatura Apostolska w Warszawie poinformowała o treści decyzji Ojca Świętego w komunikacie z dnia 11 maja 1998 r. Obie komisje, rządowa i kościelna, są niezależne i autonomiczne w swoich pracach i obradują na wspólnych posiedzeniach.    Zadaniem działalności komisji jest wyłącznie prowadzenie prac nad wdrażaniem w życie postanowień konkordatu i tylko w jego zakresie oraz prace nad ˝sprawami finansowymi instytucji i dóbr kościelnych oraz duchowieństwa˝ przy przyjęciu za punkt wyjścia obowiązującego ustawodawstwa polskiego i przepisów kościelnych (art. 22 ust. 2 konkordatu).    Dodatkowo ramy prac komisji w zakresie finansowym wyznacza pkt 6 deklaracji rządu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 kwietnia 1997 r. w celu zapewnienia jasnej wykładni przepisów konkordatu między Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską, podpisanego w Warszawie w dniu 28 lipca 1993 r. (MP nr 4, poz. 51 z dnia 26 stycznia 1998 r.), który stanowi, że ˝konkordat uznaje określone ustawodawstwem polskim kompetencje organów państwowych do regulowania kwestii finansowych i podatkowych kościelnych osób prawnych i fizycznych. W tym celu strona państwowa zapozna się z opinią strony kościelnej w łonie odpowiedniej komisji...˝. Komisja zajmuje się także wyjaśnianiem bieżących spraw związanych ze stosowaniem konkordatu na styku administracja rządowa - Kościół poprzez uzyskiwanie stosowanych informacji z właściwych resortów.    Wyjaśnić należy, jaki jest skutek prac Komisji Konkordatowej. Komisja Konkordatowa nie podejmuje władczych decyzji i rozstrzygnięć, jest jedynie forum zapoznawania się z opinią strony kościelnej i dokonywania z nią uzgodnień zagadnień wynikających z dyspozycji konkordatu. Uzgodnienia podjęte w ramach prac komisji dla ich wejścia w życie przekładać się muszą na działania podmiotów konstytucyjnie uprawnionych do podejmowania działań władczych. O ile więc w toku prac komisji dokonuje się uzgodnienia np. przepisów dostosowujących polskie prawo do wymagań konkordatu, to zmiany te mogą być wprowadzone w życie np. poprzez inicjatywę legislacyjną Rady Ministrów lub też poprzez dokonywane w granicach upoważnień ustawowych nowelizacje aktów wykonawczych. Uzgodnienia komisji mogą też być konsumowane w postaci wyjaśnień co do stosowania prawa, przekazywanych przez właściwego ministra w drodze podległości służbowej do podległych mu jednostek. Wobec powyższego uzgodnienia komisji, jako iż nie są źródłami prawa, nie są publikowane w żadnym publikatorze aktów prawnych. Zwyczajem jest natomiast, że w przypadku spraw istotnych, zakończonych uzgodnieniem, ustala się ze stroną kościelną krótką informację prasową.    Co do dotychczasowych prac komisji, to zauważyć należy na wstępie, że niektóre normy konkordatu znalazły już uregulowanie w ustawach przyjętych przez Sejm poprzedniej kadencji i nie były one przedmiotem prac Komisji Konkordatowej, powołanej dopiero w maju 1998 r., jak np. finansowanie przez państwo Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie (ustawa z dnia 26 czerwca 1997 r. o finansowaniu Papieskiej Akademii Teologicznej z budżetu państwa), czy też gwarancja nienaruszalności miejsc grzebania zmarłych (art. 8 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych zmieniony przez art. 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1997 r.).    Komisje konkordatowe - rządowa i kościelna - są niezależne w swoich pracach i spotykają się na wspólnych plenarnych posiedzeniach w celu dokonania ostatecznych ustaleń i zatwierdzania uzgodnień dokonywanych w ramach zespołów roboczych. Jednym z zespołów komisji jest tzw. zespół ds. finansowych.    Przedmiotem prac i uzgodnień na forum Komisji Konkordatowej jest m.in. reforma Funduszu Kościelnego. Powołany zespół ds. finansowych zajmuje się głównie pracami nad reformą tego funduszu, który powstał i działa na podstawie ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego (DzU nr 9, poz. 87 z dnia 23 marca 1950 r.) jako forma rekompensaty dla kościołów za przejęte przez państwo nieruchomości ziemskie. Fundusz Kościelny działa na rzecz wszystkich kościołów i innych związków wyznaniowych posiadających uregulowany status prawny w Rzeczypospolitej Polskiej. Prace nad reformą zasad działania Funduszu Kościelnego nie wyszły, jak dotąd, poza ramy dyskusji na forum zespołu finansowego.    Organizację, organa i tryb działania Funduszu Kościelnego określa statut stanowiący załącznik do uchwały nr 148 Rady Ministrów z dnia 7 listopada 1991 r. w sprawie statutu Funduszu Kościelnego (MP nr 39, poz. 279). Fundusz Kościelny nie posiada osobowości prawnej i po zmianach w organizacji i funkcjonowaniu naczelnych organów administracji państwowej od 1 stycznia 1997 r. usytuowany jest w strukturze Departamentu Wyznań Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Bezpośrednią obsługę funduszu sprawuje Zespół Funduszu Kościelnego Departamentu Wyznań. Zatem Fundusz Kościelny nie jest funduszem celowym w rozumieniu przepisów ustawy o finansach publicznych i jako taki nie jest również instytucją.    Organem zarządzająco-wykonawczym funduszu jest zarząd składający się z dyrektora i zastępcy dyrektora Departamentu Wyznań. Zgodnie ze statutem funduszu kościoły i inne związki wyznaniowe mają możliwość powoływania swoich przedstawicielstw będących organami opiniodawczymi w zakresie dysponowania środkami funduszu.    Jedynym źródłem zasilania Funduszu Kościelnego są dotacje budżetowe. Od 1990 r. wysokość tych dotacji jest odrębnie określana w ustawach budżetowych na kolejne lata, obecnie, poczynając od budżetu na rok 2000, w części 43: Wyznania religijne, jest to rozdział nr 9721 w dziale 89. Ustawa z 20 marca 1950 r. zakłada, że Fundusz Kościelny tworzony będzie z dochodu z nieruchomości ziemskich przejętych na własność.    Fundusz Kościelny, realizując cele określone w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. i rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 1990 r. w sprawie rozszerzenia celów Funduszu Kościelnego (DzU nr 61, poz. 354) oraz przepisach ustaw o systemie ubezpieczeń społecznych i powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, stosownie do § 1 statutu Funduszu Kościelnego, może świadczyć na następujące cele:    1. finansowanie składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne duchownych,    Według stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 1998 r. Fundusz Kościelny w terminie do 31 marca każdego roku przekazywał Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych różnicę pomiędzy kwotą świadczeń wypłaconych z tytułu ubezpieczenia społecznego duchownych w roku poprzednim a kwotą wpływów ze składek na to ubezpieczenie wpłaconych przez ubezpieczonych. Ponadto Fundusz Kościelny pokrywał w całości składkę na ubezpieczenie społeczne członków zakonów kontemplacyjnych.    Obecnie, stosownie do art. 25 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (DzU nr 28, poz. 153 ze zm.), z Funduszu Kościelnego finansowane są składki na ubezpieczenie zdrowotne duchownych, z wyłączeniem podatników podatku dochodowego i zryczałtowanego podatku od przychodów osób duchownych, na co Fundusz Kościelny otrzymuje dotacje z budżetu państwa, natomiast zgodnie z art. 16 ust. 10 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU nr 137, poz. 886 ze zm.) Fundusz Kościelny finansuje składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe duchownych w wysokości 80%, a na członków zakonów kontemplacyjnych i misjonarzy w okresach pracy na terenach misyjnych w 100%.    2) wspomaganie kościelnej działalności charytatywnej,    3) wspomaganie kościelnej działalności oświatowo-wychowawczej i opiekuńczo-wychowawczej, a także inicjatyw związanych ze zwalczaniem patologii społecznych oraz współdziałania w tym zakresie organów administracji rządowej z kościołami i innymi związkami wyznaniowymi,    Wspomagając działalność charytatywną, oświatowo-wychowawczą i opiekuńczo-wychowawczą, Fundusz Kościelny udziela dotacji m.in. na zakłady opiekuńczo-lecznicze, domy opieki społecznej, specjalistyczne zakłady dla głęboko upośledzonych dzieci i dorosłych, domy starców, domy samotnej matki, schroniska dla bezdomnych i jadłodajnie, zakłady wychowawcze i specjalnej troski, domy dziecka, ochronki, żłobki, przedszkola, szkoły podstawowe i średnie ogólne i specjalistyczne, bursy, internaty, świetlice itp. placówki prowadzone przez kościelne osoby prawne.    Dotacje z Funduszu Kościelnego przeznaczone są głównie na budowę, rozbudowę, remonty, adaptacje i modernizacje tych placówek. W nielicznych, szczególnie uzasadnionych przypadkach fundusz finansuje również zakup wyposażenia i pomocy dydaktycznych o charakterze trwałym. Fundusz nie pokrywa kosztów bieżącego utrzymania tych placówek, tj. np. nośników energii, żywności, odzieży, środków czystości, lekarstw i artykułów sanitarnych, usług eksploatacyjnych, wynagrodzeń itp.    Fundusz Kościelny nie finansuje placówek oświatowo-wychowawczych o charakterze kultowym, jak np. punkty katechetyczne, grupy oazowe, punkty rekolekcyjne itp. Fundusz Kościelny, dotując wybrane przedsięwzięcia, partycypuje w części niezbędnych nakładów lub finansuje wybrane ich elementy.    4. odbudowę, remonty i konserwację obiektów sakralnych o wartości zabytkowej.    Ze względu na utrzymującą się od lat i pogłębiającą się w ostatnim okresie znaczną dysproporcję pomiędzy wielkością środków finansowych Funduszu Kościelnego a zgłaszanymi pod jego adresem potrzebami w tym zakresie dotacje funduszu przyznaje się wyłącznie na remonty i konserwację zabytkowych obiektów o charakterze sakralnym i to tylko na wykonywanie podstawowych prac zabezpieczających sam obiekt, a w szczególności remonty dachów, stropów, ścian i elewacji, osuszanie i odgrzybianie, izolację, remonty i wymianę zużytej stolarki okiennej i drzwiowej, instalacji elektrycznej, odgromowej, przeciwwłamaniowej i przeciwpożarowej itp. Fundusz nie finansuje remontów i konserwacji ruchomego wyposażenia obiektów sakralnych, jak np.: obrazy, ikonostasy, stalle, epitafia, szaty i naczynia liturgiczne, instrumenty muzyczne, dzwony, a także stałych elementów wystroju wnętrz, jak polichromie, freski, witraże i posadzki.    Informacje o działalności Funduszu Kościelnego można uzyskać osobiście lub telefonicznie w Zespole Funduszu Kościelnego Departamentu Wyznań MSWiA w Warszawie, przy ul. Wspólnej 2/4, IV p., pok. 4120, 4124 i 4185, tel. (0-22) 6618658, 6618960, 6619004, fax (0-22) 6216695, zaś w sprawach rozliczania dotacji - pok. 4122, tel. 6618965. Adres dla korespondencji z Funduszem Kościelnym: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Departament Wyznań, Zespół Funduszu Kościelnego, ul. Batorego 5, 02-591 Warszawa.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Krzysztof Janusz Ners    Warszawa, dnia 31 sierpnia 2001 r.