Debaty sejmoweII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie niektórych przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 listopada 2004 r. zmieniającego rozporządzenie dotyczące służby bezpieczeństwa i higieny pracy

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację Pana Zbigniewa Janowskiego, Posła na Sejm RP, z dnia 18 lipca 2005 r. w sprawie niektórych zapisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 listopada 2004 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy, uprzejmie wyjaśniam.    Od dnia 1 lipca 2005 r., zgodnie z § 4 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 109, poz. 704, z późn. zm.) - w wersji uwzględniającej zmiany wprowadzone rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 2 listopada 2004 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie służby bhp (Dz.U. Nr 246, poz. 2468) - specjaliści spoza zakładu pracy, którym pracodawca (zatrudniający do 100 pracowników, w przypadku braku kompetentnych pracowników) może powierzyć wykonywanie zadań służby bhp, powinni spełniać co najmniej wymagania kwalifikacyjne dla specjalisty do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy, określone w § 4 ust. 2 pkt 3 tego rozporządzenia. Mogą to być również osoby, które były zatrudnione na stanowisku inspektora pracy w Państwowej Inspekcji Pracy przez okres co najmniej 5 lat.    Specjalistą do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy, w myśl ww. przepisu rozporządzenia, może być osoba posiadająca wyższe wykształcenie o kierunku lub specjalności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy albo studia podyplomowe w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz co najmniej 1 rok stażu pracy w służbie bhp.    Osoby posiadające zawód technika bhp nie spełniają oczywiście wyżej przedstawionych wymagań kwalifikacyjnych dla specjalisty do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy. Zgodnie jednak z § 2 rozporządzenia z dnia 2 listopada 2004 r. osoby, o których mowa w art. 23711 § 1 i 2 Kodeksu pracy, zatrudnione w służbie bhp i wykonujące zadania tej służby w dniu wejścia w życie ww. rozporządzenia (tj. 1 lipca 2005 r.), niespełniające wymagań kwalifikacyjnych określonych w § 4 rozporządzenia w sprawie służby bhp, zachowują prawo do zatrudnienia w tej służbie i wykonywania jej zadań przez okres 8 lat (a nie, jak pisze Pan Poseł w interpelacji, 5 lat) od dnia wejścia w życie ww. nowelizacji, czyli do dnia 1 lipca 2013 r.    Do tej daty pracodawcy będą zatem posiadali prawną możliwość powierzania, zgodnie z art. 23711 § 2 K.p., wykonywania zadań służby bhp osobom niespełniającym ww. wymagań kwalifikacyjnych (w tym także osobom posiadającym zawód technika bezpieczeństwa i higieny pracy), pod warunkiem, że wykonywały one zadania tej służby w dniu 1 lipca 2005 r. Określenie ośmioletniego okresu ochronnego, o którym mowa wyżej, ma na celu umożliwienie ww. osobom podniesienia poziomu wykształcenia do wymaganego przepisami znowelizowanego rozporządzenia. Nie jest zatem prawdziwe stwierdzenie, że ww. rozporządzenie z dnia 2 listopada 2004 r. ˝uniemożliwia zatrudnienie części specjalistów o uznanych kwalifikacjach w tej dziedzinie˝.    Należy wyjaśnić, że podwyższenie wymagań kwalifikacyjnych dla specjalisty do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy wynikało przede wszystkim z realizacji założeń przyjętych w załączniku do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 8 grudnia 2004 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności dla potrzeb rynku pracy oraz zakresu jej stosowania (Dz.U. Nr 265, poz. 2644) pt. ˝Klasyfikacja zawodów i specjalności˝, zgodnie z którym specjalista powinien posiadać wykształcenie wyższe.    Bardzo istotne znaczenie miał tutaj również fakt stale dokonującego się postępu naukowo-technicznego i ciągłego podwyższania standardów bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w prawie Unii Europejskiej. Między innymi dlatego właśnie pracownicy służby bhp i osoby wykonujące zadania tej służby powinni legitymować się wyższymi kwalifikacjami, zwłaszcza że ich podstawową działalnością jest ochrona życia i zdrowia ludzkiego. Jest również rzeczą naturalną, iż wiedza raz nabyta nie jest wystarczająca przez cały czas aktywności zawodowej i powinna być doskonalona w każdej dziedzinie, a szczególnie w takiej, która dotyczy zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy pracownikom.    Poza tym wypada także przypomnieć, iż rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. Nr 180, poz. 1860, z późn. zm.), które weszło w życie 1 lipca br., nie przewiduje już tzw. szkolenia podstawowego (w wymiarze co najmniej 153 godzin), przygotowującego do wykonywania zadań służby bhp. Ta forma szkolenia została usunięta z systemu prawnego na wniosek Głównego Inspektora Pracy. Niezbędne stało się więc, aby pracownicy służby bhp i osoby wykonujące zadania tej służby posiadali odpowiednie kierunkowe przygotowanie, uzyskane w procesie kształcenia zawodowego.    Dlatego z ww. powodów od 1 lipca 2005 r., po wprowadzeniu podwyższonych wymagań kwalifikacyjnych, osoby rozpoczynające pracę w służbie bhp i wykonywanie zadań tej służby, na stanowiskach od specjalisty wzwyż, muszą posiadać wyższe wykształcenie o kierunku lub specjalności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy albo ukończyć studia podyplomowe w tym zakresie. Posiadanie takiego wykształcenia nie jest konieczne jedynie do zatrudnienia na stanowisku inspektora i starszego inspektora do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy, gdzie wymagane jest posiadanie zawodu technika bhp. Poza tym, w myśl art. 23711 § 2 zdanie drugie Kodeksu pracy, pracownicy służby bhp i osoby wykonujące zadania tej służby powinni ukończyć szkolenie w dziedzinie bhp dla pracowników tej służby. Zarówno w myśl poprzednio obowiązujących przepisów (rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie szczegółowych zasad szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy), jak i aktualnych, obowiązujących od 1 lipca br., przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. Nr 180, poz. 1860, z 2005 r. Nr 116, poz. 972) pracownicy służby bhp i osoby wykonujące zadania tej służby powinni posiadać ukończone aktualne szkolenie okresowe.    Ponadto pragnę wyjaśnić, iż zgodnie z upoważnieniem ustawowym określonym w art. 23711 § 5 pkt 2 Kodeksu pracy Rada Ministrów posiada prawo określania w drodze rozporządzenia kwalifikacji wymaganych do wykonywania zadań służby bhp. Prawo to obejmuje również możliwość zmiany (także podwyższenia) wymagań kwalifikacyjnych wcześniej przez nią określonych, z której Rada Ministrów skorzystała, wydając rozporządzenie z dnia 2 listopada 2004 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. Nr 246, poz. 2468, z późn. zm.). Trudno w tym przypadku mówić o ograniczeniu konstytucyjnej zasady wolności działalności gospodarczej, o której mowa w art. 22 Konstytucji RP. Poza tym projekt ww. rozporządzenia Rady Ministrów został poddany procedurze uzgodnień międzyresortowych i opinii partnerów społecznych, w trakcie której nie zgłoszono jakichkolwiek uwag odnośnie do naruszenia przepisów ustawy zasadniczej.    Niezależnie od powyższego wypada zauważyć, iż najczęściej praktykowane przez techników bezpieczeństwa i higieny pracy zatrudnionych w służbie bhp dodatkowe wykonywanie (na innej podstawie niż stosunek pracy) zadań tej służby u innych pracodawców nie stanowi działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173, poz. 1807, z późn. zm.).    Odnosząc się do pytania o liczbę szkół kształcących techników bhp, należy poinformować, iż zgodnie z informacją udzieloną Ministerstwu Gospodarki i Pracy przez Departament Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu (pismo znak: DKZU-5013-38/2004/UL z dnia 4 maja 2004 r.) w Polsce było, w ww. dacie, 114 szkół kształcących w zawodzie technik bezpieczeństwa i higieny pracy. Nie są to wprawdzie szkoły publiczne, jednakże duża liczba osób posiadających tytuł technika bhp, zatrudnionych w służbie bhp i wykonujących zadania tej służby, świadczy o tym, że nie ma chyba problemu ze zdobyciem tego wykształcenia.    Nie powinno być również problemów ze zdobyciem wykształcenia wyższego o specjalności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Należy w tym miejscu podkreślić, iż decydujące znaczenie w przypadku rozstrzygania wątpliwości, czy dana specjalność jest specjalnością wymaganą przepisami rozporządzenia w sprawie służby bhp, posiada zawartość programu kształcenia, a nie sama nazwa specjalności. Program ten powinien przygotowywać absolwenta do wykonywania zadań tej służby, określonych w § 2 ust. 1 wyżej powołanego rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. Nr 109, poz. 704, z późn. zm.). W związku z powyższym trudno jest określić liczbę szkół kształcących w tej specjalności oraz ilość miejsc jakimi one dysponują. Także dostęp do kształcenia na studiach podyplomowych w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy nie powinien nastręczać trudności. Studia takie można ukończyć między innymi w Centralnym Instytucie Ochrony Pracy - Państwowym Instytucie Badawczym w Warszawie oraz w wielu różnych uczelniach na terenie całego kraju.    Co się natomiast tyczy kwestii utworzenia kierunku studiów ˝bezpieczeństwo i higiena pracy˝, to pragnę poinformować, że w grudniu 2004 r. Ministerstwo Gospodarki i Pracy wystąpiło do 24 uczelni wyższych zajmujących się dotychczas kształceniem (w różnych formach) w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy o przekazanie informacji na temat zainteresowania kształceniem na tym kierunku. Dotychczas 8 uczelni zadeklarowało chęć kształcenia na takim kierunku, informując o posiadaniu odpowiednich warunków do takiego kształcenia.    W związku z wprowadzeniem podwyższonych wymagań kwalifikacyjnych dla pracowników służby bhp i specjalistów spoza zakładu pracy określonych w § 4 wyżej powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 listopada 2004 r. oraz powyższą deklaracją w bieżącym roku skierowany został również wniosek do Ministra Edukacji Narodowej i Sportu o stworzenie podstaw prawnych do kształcenia w szkołach wyższych na kierunku ˝bezpieczeństwo i higiena pracy˝ - poprzez odpowiednie uzupełnienie przepisów wydanych na podstawie art. 4a ust. 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385, z późn. zm.). Należy zaznaczyć, iż Minister Edukacji Narodowej i Sportu pozytywnie ustosunkował się do powyższego wniosku, informując jednocześnie o konieczności przygotowania projektu standardów nauczania dla nowego kierunku. Prace nad przygotowaniem takiego projektu zostały już podjęte. Wydaje się zatem, że nie powinno być problemów ze zdobyciem w przyszłości wykształcenia kierunkowego, o którym mowa wyżej.    Przedstawiając powyższe wyjaśnienia, wyrażam nadzieję, że Pan Marszałek podzieli moje stanowisko, iż nie jest zasadne przeprowadzenie zmiany § 4 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. Nr 109, poz. 704, z późn. zm.).    Łączę wyrazy szacunku    Minister    Jacek Piechota    Warszawa, dnia 16 sierpnia 2005 r.