Debaty sejmoweII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie skutków zagrożeń związanych z tąpnięciami i wstrząsami na terenie Zagłębia Miedziowego

   Szanowny Panie Marszałku! Nawiązując do pisma z dnia 10 kwietnia 2002 r., o sygn. SPS-0202-1061/02, przekazującego interpelację posła na Sejm RP pana Ryszarda Maraszka w sprawie skutków zagrożeń związanych z tąpnięciami i wstrząsami, które mają miejsce w Zagłębiu Miedziowym, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów uprzejmie przedstawiam następujące informacje.    Koncesję, udzieloną przez ministra właściwego do spraw środowiska, na wydobywanie złóż rud miedzi w Legnicko-Głogowskim Okręgu Miedziowym posiada Kombinat Górniczo-Hutniczy Miedzi ˝Polska Miedź˝ SA. Wydobywanie kopaliny w tym rejonie prowadzą trzy oddziały - zakłady górnicze: ˝Lubin˝, ˝Rudna˝ i ˝Polkowice-Sieroszowice˝. Ruda miedzi wydobywana jest pod terenami zwartej zabudowy, w szczególności w filarze ochronnym pod miastem Lubin oraz w filarze ochronnym pod miastem Polkowice.    Wieloletnia eksploatacja podziemna naruszyła na dużej przestrzeni pierwotny stan górotworu, powodując wytworzenie w nim stref akumulacji energii sprężystej, wydzielającej się w postaci tąpań i wstrząsów. Emisja energii sejsmicznej następuje okresowo, generując drgania szkodliwe dla obiektów budowlanych.    Faktem jest, że aktywność sejsmiczna rejonu w ostatnim okresie wzrasta wraz z rozwojem eksploatacji. Potwierdzają to obserwacje geofizyczne i przewidują naukowo opracowane prognozy.    Eksploatacja górnicza pod terenami chronionymi prowadzona jest pod nadzorem Okręgowego Urzędu Górniczego we Wrocławiu, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (DzU nr 27, poz. 96, z późn. zm.). Zachowane są szczególne warunki i ograniczenia ustalane przez Komisję ds. Ochrony Powierzchni przy Wyższym Urzędzie Górniczym. Dotyczą one w szczególności podsadzania wyrobisk, usytuowania frontów, intensywności eksploatacji, monitorowania ruchów górotworu i drgań podłoża gruntowego. Stałą analizę naukową działalności górniczej i jej negatywnych skutków na powierzchni prowadzą ośrodki naukowo-badawcze: Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, Głównego Instytutu Górnictwa w Katowicach, Politechniki Śląskiej w Gliwicach, Instytutu Techniki Budowlanej w Warszawie i Politechniki Krakowskiej. W licznych opracowaniach na bieżąco wypowiadają się eksperci i na tej podstawie dokonywana jest weryfikacja programu eksploatacji i ochrony powierzchni, m.in. poprzez wprowadzanie stosownych zmian do planów ruchu zakładów górniczych. Stosowane są wszelkie technicznie możliwe i dostępne środki zapobiegawcze. Jednak charakter opisywanego zjawiska, zwłaszcza losowość, uniemożliwiają pełną jego eliminację. Jedynie skutecznym środkiem byłoby zaniechanie wybierania złoża w filarach ochronnych, ale i w takim przypadku nie można wykluczyć dalszych szkodliwych następstw eksploatacji pozafilarowej.    Szkody wyrządzone ruchem zakładów górniczych w ruchomościach i nieruchomościach naprawiane są na bieżąco w oparciu o ugody zawierane pomiędzy kombinatem a osobami poszkodowanymi. Nieliczne sprawy sporne rozstrzygane są w postępowaniu sądowym.    Eksploatacja górnicza w filarze ochronnym miasta Polkowice prowadzona jest od 1978 r. w oparciu o wieloletnie programy opiniowane przez Komisję ds. Ochrony Powierzchni przy Wyższym Urzędzie Górniczym. Obecnie realizowany jest ˝Program eksploatacji i ochrony powierzchni w filarze ochronnym miasta Polkowice na lata 2000-2010˝, który tylko w części obejmującej lata 2001-2004 zaopiniowany został pozytywnie, i po tym terminie, zgodnie z uchwałą komisji, powinien zostać zweryfikowany w oparciu o uzyskane doświadczenia oraz wyniki obserwacji.    W kopalniach rud miedzi w okresie od 1 stycznia 2002 r. do 15 kwietnia 2002 r. zostało zarejestrowanych 9 wstrząsów o energiach rzędu 108J oraz jeden o energii rzędu 109J. Wstrząsy powyższe były przyczyną 6 tąpnięć. Wielkość energii tych wstrząsów powodowała, że były one odczuwalne także na powierzchni terenu.    Z informacji uzyskanej od wojewody dolnośląskiego wynika, że w dniu 20 lutego 2002 r. o godz. 12.27 miał miejsce w rejonie szybów głównych kopalni KGHM Polska Miedź SA Oddział Zakłady Górnicze Rudna w Polkowicach wstrząs górniczy o energii 1,5x109J. W wyniku zaistniałych wstrząsów obrażenia odniosło pięciu górników.    W związku z tym, że wcześniejsze oceny odporności obiektów budowlanych miasta Polkowice stały się nieaktualne ze względu na wystąpienie wstrząsów większych niż uprzednio prognozowane, dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego we Wrocławiu nakazał KGHM Polska Miedź SA O/ZG ˝Rudna˝ w Polkowicach:    - dokonanie weryfikacji prognozy wpływów dynamicznych eksploatacji górniczej w zakresie dotyczącym energii wstrząsów górniczych, jak i drgań powierzchni terenu powodowanych tymi wstrząsami, uwzględniając wysokoenergetyczne wstrząsy, jakie wystąpiły w okresie po opracowaniu przedmiotowej prognozy, oraz aktywność sejsmiczną w tym polu;    - dokonanie weryfikacji odporności zabudowy miasta Polkowice na zaktualizowane wpływy dynamiczne od wstrząsów wywołanych eksploatacją górniczą, z uwzględnieniem ich aktualnego stanu technicznego;    - zwiększenie zakresu pomiarowego rejestratorów drgań zaistniałych na powierzchni, tak aby rejestrowały pełen przebieg drgań przy najsilniejszych wstrząsach.    Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego we Wrocławiu zatrzymał ruch części zakładu (wszystkie oddziały prowadzą wydobycie w filarze miasta Polkowice) do czasu uzyskania przez przedsiębiorcę opinii Komisji ds. Ochrony Powierzchni przy Wyższym Urzędzie Górniczym oraz Komisji ds. Tąpań, Odbudowy i Kierowania Stropem w Zakładach Górniczych Wydobywających Rudy Miedzi. Od tej decyzji odwołał się przedsiębiorca, który przedłożył dwie opinie specjalistyczne.    W pierwszej opinii, opracowanej przez prof. dr. hab. inż. Edwarda Popiołka z AGH w Krakowie, w sprawie zagrożenia zabudowy i zagospodarowania powierzchni filara ochronnego miasta Polkowice po wstrząsie górniczym w dniu 20 lutego 2002 r., jej autor nie stwierdził występowania zagrożeń dla bezpieczeństwa ludności i obiektów w mieście Polkowice i określił możliwe warunki dalszej eksploatacji.    W drugiej opinii, opracowanej przez prof. dr. hab. inż. Zdzisława Kłeczka z AGH w Krakowie, dotyczącej możliwości wznowienia eksploatacji w Zakładzie Górniczym ˝Rudna˝ w filarze ochronnym miasta Polkowice zatrzymanej po wstrząsie górotworu, autor podał warunki, na jakich możliwe jest wznowienie eksploatacji w filarze ochronnym miasta Polkowice. Uwzględniając wszystkie okoliczności sprawy, prezes Wyższego Urzędu Górniczego zezwolił KGHM ˝Polska Miedź˝ SA na eksploatację - w zakresie ograniczonym, pod warunkiem określenia przed wznowieniem robót eksploatacyjnych aktualnej odporności wszystkich wysokich budynków na wpływy dynamiczne, a zwłaszcza obiektów przy ul. Hubala w Polkowicach. Realizując powyższy warunek, zespół pracowników Wydziału Budownictwa Politechniki Opolskiej (m.in. prof. dr hab. inż. Tadeusz Chmielewski oraz dr hab. inż. Zbigniew Zembaty) w ˝Opinii technicznej dotyczącej oceny aktualnej odporności dynamicznej budynków wysokich w Polkowicach w nawiązaniu do wstrząsu z dnia 20 lutego 2002 r.˝ stwierdził m.in., że dotychczas występujące wstrząsy górnicze:    - nie spowodowały uszkodzeń systemów konstrukcyjnych żadnych wysokich budynków w mieście Polkowice; uszkodzenia, które zaobserwowano, zaliczane są do uszkodzeń lekkich, niekonstrukcyjnych elementów budynków; usunięcie takich uszkodzeń jest łatwe pod względem technicznym,    - potwierdziły pełną odporność systemów konstrukcyjnych wysokich budynków na wpływy dynamiczne, które są generowane przez wstrząsy.    Po określeniu ww. odporności na wpływy dynamiczne wysokich budynków w Polkowicach eksploatacja w ograniczonym zakresie w filarze ochronnym miasta Polkowice została uruchomiona w dniu 15 kwietnia 2002 r.    Ewentualne zezwolenie na podjęcie eksploatacji w filarze ochronnym miasta Polkowice w pełnym wymiarze prezes Wyższego Urzędu Górniczego obwarował dodatkowym wymogiem przedstawienia przez przedsiębiorcę pozytywnej opinii Komisji ds. Tąpań, Obudowy i Kierowania Stropem w Zakładach Górniczych Wydobywających Rudy Miedzi oraz Komisji ds. Ochrony Powierzchni.    W następstwie zdarzeń z 20 lutego 2002 r. wojewoda dolnośląski - zarządzeniem nr 37 z dnia 22 lutego 2002 r. - powołał zespół doradczy do spraw oceny zagrożeń i sytuacji związanych z tąpnięciem i wstrząsami, jakie miały miejsce na terenie Polkowic.    W dniu 26 lutego 2002 r. w siedzibie starostwa powiatowego w Polkowicach odbyło się spotkanie zespołu ze wszystkimi stosownymi służbami. Zespół ten na podstawie posiadanych informacji sporządził raport, zgodnie z którym wojewoda wydał polecenie podjęcia właściwych, zgodnie z posiadanymi kompetencjami, środków zaradczych: wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu oraz wojewódzkiemu konserwatorowi zabytków.    Dolnośląski wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego zwrócił się do powiatowego inspektora nadzoru budowlanego w powiecie polkowickim o podjęcie stosownych decyzji w trybie art. 62 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (DzU nr 106, poz. 1126 z późn. zm.) nakazujących przeprowadzenie dodatkowych kontroli stanu technicznej sprawności, a także wykonanie wedle potrzeb ekspertyz lub ocen stanu technicznego wszystkich budowli i budynków, których stan techniczny budzi wątpliwości, a w szczególności obiektów nieposiadających dokumentacji technicznej, budynków użyteczności publicznej, budynków wielorodzinnych i zamieszkania zbiorowego.    Zalecenia i wnioski wynikłe z pracy zespołu zostały potraktowane jako niezwykle pilne, czego efektem są:    - wydane decyzje powiatowego inspektora nadzoru budowlanego w Polkowicach nakazujące wykonanie kompleksowych kontroli stanu technicznego oraz ekspertyz stanu technicznego wskazanych budynków i budowli;    - przeprowadzenie przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska przeglądu w dziesięciu zakładach położonych w Polkowicach i w ich otoczeniu wskazań instalacji monitorowania rozszczelnień podziemnych zbiorników zawierających toksyczne substancje przemysłowe. Instalacje te na dzień dzisiejszy nie wykazywały rozszczelnienia eksploatowanych zbiorników oraz wycieku toksycznych substancji przemysłowych do gruntu i wód podziemnych;    - przeprowadzenie czynności sprawdzających przez wojewódzkiego inspektora sanitarnego dotyczących jakości wody pitnej na terenie miasta i gminy Polkowice, do dnia dzisiejszego nie wykazano w badaniach ani nie odebrano żadnych sygnałów od użytkowników o pogorszeniu jakości wody;    - przeprowadzanie czynności sprawdzających przez wojewódzkiego konserwatora zabytków dotyczących stanu technicznego zabytków zlokalizowanych na terenie miasta i gminy Polkowice. Z przeprowadzonej kontroli szesnastu obiektów zabytkowych na tym terenie tylko trzy wykazały nieznaczne uszkodzenia niemające wpływu na dalsze ich bezpieczne użytkowanie.    Z informacji uzyskanych od wojewody dolnośląskiego wynika, iż Służby Zakładu Gazowniczego prowadzą regularne kontrole sieci gazowej na terenie Polkowic.    Stwierdzone uszkodzenia sieci gazowej wodnej, kanalizacyjnej i technologicznej były na bieżąco usuwane. Przeprowadzone kontrole ujęć wód podziemnych na rozpatrywanym terenie nie wykazały żadnych ujemnych czy odbiegających od normy skutków. Wojewoda poinformował, że dalsze badania wody będą kontynuowane przez odpowiednie służby. Trzeba również zaznaczyć, iż sami właściciele bądź zarządcy obiektów budowlanych podjęli wcześniejsze działania zmierzające do usunięcia zaistniałego stanu i wyeliminowania podobnych uszkodzeń w przyszłości.    W przypadku budynków użyteczności publicznej, budynków wielorodzinnych i zamieszkania zbiorowego brak jest informacji o pogorszeniu ich stanu technicznego. Obecnie przeprowadzane są szczegółowe oceny stanu technicznego tych obiektów, które pozwolą na sprecyzowanie działań naprawczych mających na celu usunięcie uszkodzeń i zwiększenie bezpiecznego użytkowania tych budynków przy ewentualnym wystąpieniu w przyszłości tak dużych obciążeń spowodowanych ruchem górotworu.    Podstawowym czynnikiem, którym należy się kierować przy podejmowaniu nowych inwestycji na terenie miasta, jak również przy podejmowaniu działań zwiększających bezpieczeństwo użytkowania budynków i budowli, będzie zweryfikowana wartość wpływów dynamicznych eksploatacji górniczej w zakresie dotyczącym energii wstrząsów górniczych oraz drgań powierzchni terenu, jak również dokonywana weryfikacja odporności zabudowy miasta Polkowice na zaktualizowane wpływy dynamiczne od wstrząsów wywołanych eksploatacją górniczą, z uwzględnieniem aktualnego stanu technicznego zabudowy.    Niewątpliwie w świetle zaistniałych zdarzeń konieczne jest dokonanie po raz kolejny weryfikacji programu eksploatacji i ochrony powierzchni w zagrożonym rejonie. W Głównym Instytucie Górnictwa prowadzone są aktualnie badania mające na celu opracowanie kompleksowego sposobu oceny oddziaływań sejsmicznych na powierzchnię wywoływanych przez eksploatację złoża rud miedzi i ustalenie kryteriów oraz skali oddziaływań na obiekty na powierzchni.    Zdaniem wojewody dolnośląskiego obecnie nie występuje zagrożenie bezpieczeństwa użytkowania oraz zaistnieniem katastrofy budowlanej obiektów na terenie Polkowic.    Szczególny rodzaj zagrożenia stwarza w przedmiotowym rejonie staw osadowy Żelazny Most. Nie jest to klasyczny zbiornik wodny, ale nadpoziomowa budowla ziemna o powierzchni 16 km2, stanowiąca składowisko odpadów poflotacyjnych, jedynie w środkowej części przy powierzchni wypełniona wodą. Odpady deponowane są w nim od 1997 r., obecnie w ilości 23 mln ton rocznie. Jako hydrotechniczny obiekt budowlany zbiornik ten pozostaje w nadzorze wojewody dolnośląskiego. Obwałowania zbiornika są nieustannie monitorowane metodami geodezyjnymi. Zakładana rozbudowa stawu, polegająca na jego etapowym podwyższeniu, wymagać będzie udzielenia stosownego pozwolenia budowlanego. Warunkiem udzielenia takiego pozwolenia na realizację przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na środowisko jest - z mocy obowiązujących przepisów Prawa ochrony środowiska - przeprowadzenie wymaganych procedur postępowania, których celem jest zapobieżenie zagrożeniom dla bezpieczeństwa powszechnego, wyeliminowanie rozwiązań nietrafnych i określenie skutecznych środków profilaktyki.    Realizacja wspomnianej inwestycji wymagać będzie wykonania przeglądu ekologicznego, udostępnienia informacji o zagrożeniu dla środowiska, sporządzenia raportu oddziaływania na środowisko, zapewnienia udziału społeczeństwa w postępowaniu o udzielenie pozwolenia na rozbudowę, utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania i innych procedur wymaganych dla składowisk odpadów. Działania te pozwolą w wystarczającym stopniu zweryfikować uzasadnione obawy o ewentualne wystąpienie katastrofy budowlanej i dokonać w pełni wiarygodnej oceny ryzyka związanego z realizacją przedsięwzięcia.    Odpowiadając na pytanie pana posła Ryszarda Maraszka: ˝czy nie należy dokonać gruntownej weryfikacji systemu zabezpieczeń w Zagłębiu Miedziowym?˝ - należy stwierdzić, że weryfikacja taka była, jest i powinna być nadal prowadzona w sposób ciągły.    Z wyrazami szacunku    Minister    Krzysztof Janik    Warszawa, dnia 15 maja 2002 r.