Debaty sejmoweII Kadencja

Interpelacja w sprawie możliwości znowelizowania art. 451 (1) zdanie drugie K.c. oraz innych odnośnych przepisów

   Szanowny Panie Ministrze! Niniejszym wnoszę o znowelizowanie art. 451 § 1 zd. 2 ustawy - Kodeks cywilny (DzU 64.16.93) oraz innych odnośnych przepisów z dziedzin prawa podatkowego, egzekucyjnego, bankowego etc. traktujących o kolejności spełniania świadczeń pieniężnych i o ustalenie obowiązku zaliczania dokonywanych wpłat w pierwszej kolejności na poczet zalegającego świadczenia głównego - w następnej zaś na zalegające świadczenia uboczne.    Wnoszę o powiązanie tej nowelizacji z nowelizacją art. 360 K.c.    Uzasadnienie.    Obecna treść art. 451 § 1 K.c. brzmi: Dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić. Jednakże to, co przypada na poczet danego długu, wierzyciel może przede wszystkim zaliczyć na związane z tym długiem zaległe należności uboczne oraz na zalegające świadczenia główne.    Postuluje się zmianę zdania drugiego tego artykułu i zastąpienie obecnej treści zdania drugiego:    Jednakże to, co przypada na poczet danego długu, wierzyciel może przede wszystkim zaliczyć na związane z tym długiem zaległe należności uboczne oraz na zalegające świadczenia główne    - treścią:    Jeśli dłużnik, spełniając świadczenie, nie wskazał, który dług chce zaspokoić, to, co przypada na poczet danego długu, wierzyciel jest obowiązany zaliczyć przede wszystkim na zalegające świadczenia główne, a po ich pokryciu na zalegające należności uboczne.    W zaistniałej sytuacji można także zawęzić zakres ustalenia kolejności spełniania świadczeń do świadczenia polegającego na zapłacie odsetek, ale w tej sytuacji należałoby dodać do art. 360 K.c. § 2, treść dotychczasową uznając za § 1.    Obecnie treść art. 360 K.c. brzmi:    W braku odmiennego zastrzeżenia co do terminu płatności odsetek są one płatne co roku z dołu, a jeżeli termin płatności sumy pieniężnej jest krótszy niż rok - jednocześnie z zapłatą tej sumy.    Postulowany § 2 mógłby otrzymać brzmienie: (art. 360 § 2): Zapłata odsetek następuje po spłacie sumy nominalnej zobowiązania pieniężnego.    Postulowana inwersja kolejności spłaty należności głównej i należności ubocznych uwzględnia interes dłużnika zainteresowanego w jak najszybszej spłacie należności głównej i sumy nominalnej świadczenia pieniężnego. Uzasadniona jest także wymogami ochrony obrotu prawnego. Dotychczasowy sposób rozliczania spłaty świadczenia pieniężnego uwzględnia jedynie interes wierzyciela, który jest zainteresowany zaliczaniem dokonywanych spłat w pierwszej kolejności na poczet odsetek. Sytuacja taka nie zakłóca obrotu prawnego wtedy, gdy gospodarka rozwija się harmonijnie i uczestnicy obrotu, wchodząc w relacje dłużnik-wierzyciel, są w stanie w rozsądnym czasie doprowadzić do zakończenia węzła prawnego i spłacać zarówno narastające odsetki, jak i świadczenie główne, od którego one narastają. Jest to możliwe wtedy, gdy uzyskiwane dochody pozwalają dłużnikom spłacać świadczenie na bieżąco wraz z narastającymi odsetkami. W sytuacji takiej, jaką mamy obecnie, tj. kryzysu gospodarczego, gdy znaczna część populacji ma niskie dochody lub jest wręcz ich pozbawiona - spłacanie w pierwszej kolejności odsetek, a dopiero potem należności głównej świadczenia powoduje, że obywatele popadają w długi i zostają wyłączeni z obrotu, rosnące zaś zadłużenie nabiera charakteru zobowiązania pańszczyźnianego i zobowiązania wieczystego, co jest sprzeczne z istotą zobowiązania. Nie do przyjęcia jest także sytuacja, gdy jednorazowe wejście w relację dłużnik-wierzyciel jest w stanie doprowadzić dłużnika do utraty dorobku całego życia lub dorobku nawet kilku pokoleń. Podobnie nie do przyjęcia jest fakt, że łatwo będzie wierzycielom przerzucać takie zadłużenie do spłaty na kolejne pokolenia dłużników. Jak uczy doświadczenie obywateli i skargi obywateli do naszego biura poselskiego - wierzyciele, w tym instytucje państwowe oraz finansowe, nie wyrażają zgody na zaliczanie spłat w pierwszej kolejności na należność główną, gdyż są zainteresowane w jak najdłuższym utrzymaniu dłużnika w stanie uzależnienia. Nie wykazują się tym samym odpowiedzialnością w kwestii współdziałania w wykonaniu zobowiązania, jaka to odpowiedzialność powinna cechować uczciwego wierzyciela w myśl art. 354 § 2 K.c. Jednoznacznie to wskazuje, że są jedynie zainteresowane w wyzyskiwaniu dłużników i nie kierują się wymogami wspierania obrotu prawnego i gospodarczego, niepomne, że sens ich istnienia zależy od jakości tegoż obrotu właśnie. Należy także podkreślić, że odsetki jako świadczenie uboczne i akcesoryjne względem świadczenia głównego nie powinny przerastać tegoż świadczenia głównego swoją wysokością, gdyż wtedy dochodzi do przełamania zasady akcesoryjności odsetek. Często się jednak tak zdarza, gdy kwota niespłaconych odsetek ulega skumulowaniu, lub gdy nawet w ramach dokonywanych spłat odsetki są spłacane w pierwszej kolejności i dłużnik nie dotarł sumami spłat do świadczenia głównego. Odsetki - jako forma zapłaty za korzystanie z cudzego kapitału, pełnią jeszcze także funkcję odszkodowawczą i waloryzacyjną. W obecnie obowiązującej sytuacji prawnej mamy przerost funkcji odsetek jako zapłaty za korzystanie z cudzego kapitału, co wykazuje na nieprzystosowanie instytucji odsetek do spełniania innych ważkich funkcji gospodarczych i społecznych. Postulowana nowelizacja pozwoli nadać rozsądne formy pełnionej przez odsetki funkcji zapłaty za korzystanie z cudzego kapitału. Kilka słów należy wspomnieć o skomplikowanym sposobie rozliczania odsetek i świadczenia głównego polegającym na jednoczesnym zaliczaniu części spłaty na poczet odsetek, a części na poczet należności głównej - nieczytelnym dla zadłużonego, aczkolwiek praktykowanym w naszym kraju przez ZUS i urzędy skarbowe. Wprowadzenie obowiązku zaliczania spłaty w pierwszej kolejności na poczet świadczenia głównego z pewnością będzie miało wpływ na pogłębienie zaufania obywateli do organów państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli - i uczynić zadość art. 8 K.p.a. Z oczywistych względów przyjęcie zmian postulowanych w niniejszej interpelacji ułatwi życie osobom poddanym egzekucji komorniczej, gdzie odsetki narastają już lawinowo.    Na koniec należy wskazać, że postulowana nowelizacja jest skuteczna ze względu na art. 30 i 38 Konstytucji RP. Istniejące obecnie regulacje w kwestii kolejności zaliczania odsetek uwierzytelniają system wpadania obywateli w długi - nie do przyjęcia w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, bo pozbawiający zadłużonych obywateli godności. A jak to wynika z art. 30 i 38 Konstytucji RP - obywatel ma nie tylko prawo do życia, lecz także do godnego życia.    Ze względu na wszystko, co powyższe, uważam za absolutnie niezbędne dokonanie nowelizacji postulowanych w niniejszej interpelacji.    Czy rząd podejmie inicjatywę legislacyjną w przedmiotowej sprawie?    Z wyrazami szacunku    Poseł Waldemar Borczyk    Warszawa, dnia 1 kwietnia 2004 r.